Volgens schattingen van ngo's zijn er sinds oktober 1986 meer dan 20.000 gezinnen in Santo Domingo uitgezet, en in 1991 gaf Balaguer per decreet opdracht tot de uitzetting van 10.000 gezinnen uit La Ciénaga en Los Guandules
SANTO DOMINGO – Het jaar 1989 markeerde het hoogtepunt van Balaguers programma voor openbare werken. Gegevens van het Nationaal Budgetbureau, gedocumenteerd door Andrés Navarro García in zijn onderzoek "Buurten in Problematische Gebieden", tonen aan dat de overheidsuitgaven aan bouwprojecten dat jaar RD$ 1.980.368.051 bedroegen, wat overeenkomt met 32,7% van de nationale begroting.
In de drie jaar sinds Balaguer in augustus 1986 aantrad, was de investering in de bouw elfvoudig toegenomen.
De concentratie van middelen in het presidentschap van de republiek was ongekend. Het Congres had in 1989 een budget van RD$ 1.258.198.008 voor die instelling goedgekeurd, waarvan het presidentschap RD$ 3.221.299.131 uitgaf: 256% van het geautoriseerde bedrag.
Dat verschil van bijna twee miljard peso was mogelijk doordat het presidentschap de budgetten van andere overheidsinstanties herbestemde. In 1989 was het presidentschap verantwoordelijk voor 53,16% van de nationale overheidsuitgaven, met gevolgen voor andere sectoren die in dezelfde begrotingsrapporten werden vastgelegd.
Het ministerie van Landbouw had dat jaar een goedgekeurd budget van RD$ 900.719.955. Het kon echter slechts RD$ 262.395.861 uitgeven, oftewel 29,13% van het budget. Het ministerie van Onderwijs besteedde 95% van zijn budget; Volksgezondheid 90%. Het presidentschap 256%.
Binnen de uitgaven voor de bouw van sociale voorzieningen domineerde de woningbouw. Van de RD$ 1.030.519.115 die in 1989 in dit gebied werd geïnvesteerd, ging 69% naar woningen: RD$ 709.022.167. Onderwijs ontving 12%; gezondheidszorg 6%; riolering en drinkwater 8%; gemeentelijke diensten 0,005%; en sociale bijstand 0,7%.
De projecten van 1989 en de viering
In de loop van 1989 werden vier woningbouwprojecten ingehuldigd. In februari opende Sabana Perdida met 455 wooneenheden. In maart opende de eerste fase van Invivienda Santo Domingo met 560 appartementen: dit complex was in 1978 ontworpen door architect Manuel Salvador Gautier onder het bewind van Guzmán, in 1984 stilgelegd onder het bewind van Jorge Blanco vanwege een gebrek aan financiële planning, en in 1987 hervat door het Bureau voor Coördinatie en Toezicht op Staatswerken.
In 1988 werd het opnieuw overgedragen aan INVI voor zijn beheer, zoals gedocumenteerd door onderzoeker Evelyn Vanessa González Mueses in haar masterscriptie gepresenteerd aan de Universitat Politècnica de València in 2014. In juli La Zurza met 501 eenheden, verantwoordelijk voor Urbanizaciones Nacionales en in september, Guachupita met 121 eenheden.
Tijdens de ceremonie van de Dominicaanse Kamer van Bouw (CADOCON) op 6 april 1989 verklaarde Diego de Moya Cannán, voorzitter van de vereniging, dat de sector "de grootste groei in heel Amerika" had doorgemaakt.
Op dezelfde avond werden prijzen uitgereikt aan de meest vooraanstaande bedrijven in de sector, en in de categorie woningbouw ging de prijs naar Urbanizaciones Nacionales, C. por A., onder leiding van architect Rafael Tomás Hernández, die tevens toezichthouder was op staatswerken.
Journalist Félix Peña berichtte die dag in de Listín Diario over de uitspraken van De Moya: De Moya beweerde in zijn toespraak dat de industrie meer dan 500.000 werknemers in dienst had, maar hij liet na de arbeidsomstandigheden van die werknemers te vermelden: tijdelijke banen, zonder bescherming tegen ongevallen, helmen of veiligheidsuitrusting. Zoals Navarro García documenteerde, sliepen veel van de arbeiders op karton in de gebouwen die in aanbouw waren.
In juni 1989 vertelde ingenieur Ramón Pérez Martínez, aannemer van het V Centenario Express-project, aan El Siglo dat het werk niet op de geplande datum klaar zou zijn omdat hij niet genoeg werknemers had, ondanks dat hij de minst gekwalificeerden tussen de 35 en 40 peso per dag betaalde.
De staking en de erkende ondeugden
Op 19 en 20 juni 1989 riep het Collectief van Volksorganisaties op tot een algemene staking van 48 uur, gesteund door meer dan 200 volks-, culturele, politieke en boerenorganisaties, die het land lamlegde zonder dat er noemenswaardige geweldplegingen plaatsvonden.
Het was tot dan toe de krachtigste uiting van verzet tegen het bouwprogramma. Enkele weken later werd het Collectief ontvangen in het Nationaal Paleis door president Balaguer, en de maand daarop erkende architect Rafael Tomás Hernández publiekelijk tegenover de pers dat er problemen waren met de voltooide gebouwen, die hij omschreef als "kleine gebreken".
De beoordeling werd door de buurtbewoners zelf in twijfel getrokken, en in november 1991 hekelde het Volksbestuur van Buurt- en Gemeenschapsorganisaties (JUNTAPO) dat 90% van de 876 opgeleverde appartementen in Villa Juana en Villa Consuelo grote lekkages, scheuren in de constructie en een gebrekkig afwateringssysteem vertoonde.
De projecten van 1990
In 1990, een jaar van presidentsverkiezingen, werden de laatste projecten uit die periode ingehuldigd. In maart werden Parque del Este II, met 40 wooneenheden, en de tweede fase van Sabana Perdida, met 1.249 wooneenheden, geopend. In december werden El Caliche, met 105 woningen, en Guaricano, met 164 appartementen, beide ontwikkeld door Urbanizaciones Nacionales.
Het technische team van Ciudad Alternativa heeft op basis van officiële gegevens een lijst samengesteld van woningbouwprojecten die tussen 1986 en 1990 in Santo Domingo zijn uitgevoerd. Het totale aantal wooneenheden in projecten die strikt als woningen worden geclassificeerd, bedraagt 6.116.
Dat aantal omvat niet de appartementen die gebouwd zijn in projecten voor woningbouw langs de weg, zoals de V Centenario Expressway.
De macro-economische kosten
Het Dominicaanse Centrum voor Onderwijsonderzoek (CEDEE) documenteerde in zijn Bulletin nr. 5 van 1991 de effecten van het bouwbeleid op de economie: voortdurende devaluatie van de munt, prijsliberalisering, afschaffing van subsidies voor basisgoederen, verhoogde bankrente en kapitaalvlucht. Volgens CEDEE profiteerden slechts drie sectoren hiervan: vrijhandelszones, toerisme en de agrarische sector.
De reële groei van het bbp per hoofd van de bevolking, die in 1989 nog 2% bedroeg, daalde in 1990 fors naar -8%. Een Engels tijdschrift, geciteerd door El Siglo in mei 1989, beschreef de tegenstrijdigheid als volgt: "Elke week vluchten burgers over zee om Puerto Rico te bereiken; gemiddeld sterft er elke 90 minuten een kind aan een te voorkomen ziekte; en de nieuwe scholen die de president bouwt, verkeren in chaos omdat er geen geld beschikbaar is voor leraren en om ze in gebruik te nemen.".
VN-veroordeling en ontruimingen per decreet
In november 1990 veroordeelde het VN-Comité voor Economische, Sociale en Culturele Rechten de Dominicaanse regering voor schendingen begaan in het kader van het stadsvernieuwingsprogramma. Deze veroordeling werd aangehaald door de jezuïetenpriester Jorge Cela in zijn document "De verovering van de ruimte", waarnaar in het onderzoek van Navarro García wordt verwezen.
In 1991 ondertekende president Balaguer decreet 358/91, waarmee de uitzetting van ongeveer 10.000 extra gezinnen uit de wijken La Ciénaga en Los Guandules werd bevolen.
Destijds schatten niet-gouvernementele organisaties dat sinds oktober 1986 meer dan 20.000 gezinnen in de stad Santo Domingo uit hun huis waren gezet.
Serie: Geschiedenis van sociale woningbouw in de Dominicaanse Republiek. (Hoofdstuk XIX)
Bronnen: Navarro García, Andrés. Barrios en Zozobra. UNAM, 2014. | González Mueses, Evelyn Vanessa. TFM, MAAPUD 5, UPV, 2014. | Nationaal Begrotingsbureau, Begrotingsuitvoeringsrapport 1989. | CEDEE, Bulletin nr. 5, Santo Domingo, 1991. | Ciudad Alternativa, lijst van projecten 1986-1990. | Listín Diario, El Siglo, Hoy, Última Hora, diverse uitgaven 1989-1991, geciteerd in Navarro García, 2014.
Aanbevolen lectuur:
