Het ruikt er naar knoflook en uien, geplette korianderblaadjes, vers gevangen vis, wierook en een liefdesdrankje dat belooft wat de wetenschap niet kan. De Mercado Modelo ruikt bovenal naar de Dominicaanse Republiek
SANTO DOMINGO. – Sinds de opening in 1943, midden in de dictatuur van Rafael Leónidas Trujillo, is dit gebouw aan de Avenue Mella het toneel geweest van het Dominicaanse dagelijks leven in zijn meest authentieke vorm: lawaaierig, stinkend, vol onderhandelingen en een vleugje magie.
De Mercado Modelo was een van de meest functionele en duurzame werken van Henry Gazón Bona, een Dominicaans-Franse architect en astroloog, geboren in 1909. Hij was dezelfde man achter het Monument voor de Helden van de Restauratie in Santiago en het Casa Vapor in Santo Domingo, en speelde een centrale rol in de officiële architectuur tijdens het Dominicaanse tijdperk, met name in gewapend beton. De aannemer was Guido D'Alessandro Lombardi, en architect Moncito Báez López-Penha werkte ook mee aan het project.
Het gebouw, begrensd door de straten Santomé, Hernando de Gorjón, José del Monte y Tejada en de Avenida Mella, was ontworpen als het eerste agrarische bevoorradingscentrum van het Nationaal District: een moderne markt voor een dictatuur die moderniteit moest uitstralen.
Maar bovenal had Santo Domingo behoefte aan een georganiseerd centrum voor de voedselhandel, een plek waar de stad op één plek alles kon vinden wat vanuit alle regio's van het land werd aangevoerd. Voor die tijd werden er drie van zulke centra gebouwd: één in San Cristóbal, een in Santiago en die in Santo Domingo.
Een enclave van geuren
Verschillende generaties bezitten een zintuiglijke kaart die geen enkel architectonisch plan kan reproduceren. Het ochtendlicht stroomde door de Hernando de Gorjónstraat en voerde de zware geur van de bloemenstalletjes met zich mee, terwijl de verkopers hun boeketten schikten naast de kraampjes met traditionele medicijnen of kruidengeneesmiddelen.
Vanaf de vroege ochtend vermengden de aroma's zich zonder enige orde of protocol: vochtige aarde van vers aangekomen cassave uit Moca of Yamasá, verse vis, Florida Water, kaneelstokjes, wierook, of mango's en guaves. Er omheen lagen de levensmiddelen, de granen: Creoolse rijst, die nu uitgestorven is, zwarte, rode en pintobonen. Koffiebonen en rauwe maïs om te roosteren.
Afbeeldingen van de tijd dat Mercado Modelo werd opgericht en van nu. (Foto: AGN/Fidel Pérez).
De slagerijen, waar ze het verschil tussen roti en gehaktballen uitlegden, en de viswinkels, met de namen van de vissoorten op karton geschreven, besloegen de west- en oostvleugel van de tweede verdieping, elk in hun eigen gebied. De kruidenierswinkels en levensmiddelenzaken strekten zich uit naar beneden en naar buiten, tot aan de Hernando de Gorjónstraat.
In het hart van dit alles bevonden zich een paar cadeauwinkels die nog niet wisten dat ze na verloop van tijd het straatbeeld zouden domineren, omringd door groenteboeren en hier en daar een kraampje met ijzeren kachels en ketels, aluminium en geëmailleerde kannen, houten lepels, koffiezeefjes, guano-bezems en geëmailleerde po's.
Maar het hart van de markt was de trap aan de Mella Avenue. Breed en altijd druk, was het ook de favoriete plek voor loterijverkopers en goktenthouders, die elk uur geluk beloofden met een ander nummer en dezelfde onveranderlijke belofte: dit is de prijs van zondag. Niemand geloofde ze echt. Iedereen luisterde, en velen waagden een poging.
Voor veel inwoners van Mexico-Stad, generatie na generatie, was de Mercado Modelo een soort informele school, een plek waar ze leerden dat voedsel een geografische oorsprong heeft. Ze leerden afdingen zonder iemand te beledigen, hoofdrekenen voordat de verkoper zijn zin had afgemaakt, en verse vis herkennen aan zijn heldere ogen en rode kieuwen.
Je leerde dat niet alle bakbananen hetzelfde zijn: "Zijn die van Mao?" "Nee, die komen uit de rode potten." Dat goede cassave zwarte aarde heeft: "Geef me cassave uit Moca, die barst open zodra hij water ziet." Dat yautía uit Yamasá een textuur heeft die niet liegt, en dat de roquetes uit Moca als bij wonder tussen de kraampjes verschenen.
Tussen het eten en de stukken vlees bevonden zich kleurrijke kaarsen, scapulieren, bidprentjes, relikwieën, lithargiepoeder, sterretjes, haarkrulspelden en haarnetjes, zonder dat er een tegenstrijdigheid ontstond. Religieuze voorwerpen en huishoudelijke artikelen deelden altijd de ruimte, alsof er nooit een scheiding was gemaakt tussen het huiselijke en het spirituele.
De markt die
Acht decennia later staat het gebouw er nog steeds; de door Gazón Bona ontworpen structuur bestaat nog steeds, hoewel de tand des tijds en gebrek aan onderhoud hun tol hebben geëist. Licht stroomt nog steeds verticaal door de ramen en verlicht een interieur dat in de loop der tijd langzaam is veranderd.
De meest zichtbare verandering is te zien in het aanbod. Waar vroeger eetstalletjes stonden, domineren nu meer dan 150 ambachtelijke winkeltjes: lappenpoppen, sieraden van larimar en barnsteen, schilderijen, sleutelhangers en allerlei soorten souvenirs
De markt die vroeger de buurt van voedsel voorzag, is grotendeels een markt geworden waar toeristen een stukje Dominicaanse cultuur mee naar huis kunnen nemen.
Wat niet veranderd is, en misschien ook nooit zal veranderen, is Santería. De gangen die in de jaren zeventig al naar botanische geuren hingen, bieden nog steeds mysterieuze eau de colognes, vloeistoffen met een twijfelachtige werking en genezers die liefde, geld en geluk garanderen. Afrikaans erfgoed en volksdevotie bestaan hier naast elkaar in een natuurlijkheid die door geen enkele wet te reguleren is.
En die trap, met zijn brede, massieve betonnen treden, die met een zekere republikeinse statigheid het gebouw in rijst. Voor elk kind dat langs Mella Avenue loopt en omhoog kijkt, lijkt die trap enorm, de drempel naar iets belangrijks.
De Mercado Modelo beleeft commercieel gezien niet de beste tijden volgens het oorspronkelijke plan, maar het blijft een absolute aanrader voor toeristen die op zoek zijn naar authenticiteit, voor Dominicanen in de diaspora die een souvenir mee naar huis willen nemen, en voor degenen die zich nog herinneren hoe het was om op zaterdagmorgen die trappen op te klimmen, met een boodschappenlijstje in de hand en de zekerheid dat ze met meer terug zouden komen dan ze hadden verwacht.
De Mercado Modelo is weliswaar veranderd, maar niet helemaal verdwenen. Het is de plek waar de hoofdstad leerde eten, winkelen, geloven en overleven.
Aanbevolen lectuur:
