Toen Román Ramos Uría in 1959 van het schip stapte, amper zeventien jaar oud en met een arbeidscontract op zak, had hij volgens de officiële chronologie van Grupo Ramos slechts een kartonnen koffer en weinig anders bij zich
SANTO DOMINGO– Hij kwam uit Pola de Allande, een kleine gemeente in Asturië, als tweede van zes kinderen die werden opgevoed door Jesús Ramos Zardaín en Rogelia Uría in het naoorlogse Spanje, een land dat door de crisis leeg was van kansen en vol koffers zat met mensen die naar Amerika vertrokken.
Ik had het toen niet kunnen weten, maar die kartonnen koffer zou zes decennia later het symbool worden van een van de meest vertelde zakelijke verhalen in de Dominicaanse Republiek.
Zijn overlijden op 5 augustus, op 84-jarige leeftijd, betekende het einde van een hoofdstuk dat, zoals zoveel verhalen van Spaanse immigranten in Santo Domingo, begon met bescheiden werk en geduld. Hij staat symbool voor de ondernemersgeest die is ontstaan door hard werken, discipline, doorzettingsvermogen, focus en een duidelijk doel.
Eerst verrichtte hij operationele taken op het gebied van voorraadbeheer en distributie bij M. González y Compañía. Vervolgens kreeg hij op 15 april 1963 een baan bij Almacenes La Sirena met een salaris van 150 pesos per maand, het hoogste dat hij ooit als werknemer zou verdienen. Volgens de eigen geschiedenis van het bedrijf zou hij dat bedrag nooit meer verdienen.
Dat detail, bijna anekdotisch, bevat al de wending die zou volgen: Ramos was niet voorbestemd en ook niet bereid om salarissen te innen, maar om ze te creëren.
Twee jaar later, in december 1965, terwijl het land nog steeds de nasleep van de Apriloorlog voelde, nam de jonge ondernemer een beslissing die zijn familie zich altijd zou herinneren als de meest riskante van zijn leven: hij kocht La Sirena, een pand van amper 300 vierkante meter aan de Avenue Mella, met minder dan tien werknemers.
De investering bedroeg 50.000 peso: de helft werd ingebracht door een partner, de andere helft werd hem geleend door zijn schoonvader. Datzelfde jaar trouwde hij ook, waardoor hij in november en december vrijwel gelijktijdig met twee levensprojecten bezig was die uiteindelijk één zouden worden.
La Sirena was destijds een stoffenwinkel, zoals zoveel andere winkels van Spaanse handelaars in de Calle del Conde. Ramos besloot dat dit niet zijn pad was en veranderde zijn zaak van stoffen naar zeep en shampoo, zoals hij zelf vertelde aan de journalisten José Monegro, Ányelo Mercedes en Miguel Febles in een interview.
Om tot die beslissing te komen, berekende hij dat de kosten van één rol stof een hele plank met alledaagse consumentenproducten zouden vullen. Deze simpele, bijna huiselijke, commerciële oefening vormde de basis voor wat later bekend zou worden als de Dominicaanse zelfbedieningsrevolutie en maakte tevens een einde aan het afdingen, een gewoonte die hij later verfijnde met aanpassingen voor aankopen vanaf een half dozijn artikelen.
De kartonnen koffer van de toen nog jonge Román Ramos Uría zou zes decennia later het symbool worden van een van de meest vertelde ondernemersverhalen in de Dominicaanse Republiek. (Foto/Grupo Ramos).
Want dat was in wezen wat La Sirena decennialang verkocht: naast de koopwaar, de belofte van onbeperkte openingstijden, zelfbediening en lage, vaste prijzen – vernieuwende werkwijzen voor de nationale handel van de jaren zestig en zeventig. Dit was tevens het reclameargument dat de winkel herhaaldelijk op radio en televisie uitdroeg, totdat het een vanzelfsprekendheid werd die generaties Dominicanen deelden.
Veel van die reclames leven tegenwoordig alleen nog voort in de gefragmenteerde herinnering van degenen die ze hoorden in radioreclames waarvan de exacte teksten in de loop der jaren vervaagd zijn, maar waarvan de achtergrondmelodie, die van een winkel die beloofde dat alles er voor een goede prijs te vinden was, nog steeds met de naam Sirena wordt geassocieerd met een kracht die maar weinig merken in dit land bereiken.
In het collectieve geheugen van Mella Avenue leeft nog steeds een anekdote voort, een van die verhalen die van generatie op generatie worden doorverteld onder degenen die er hebben gewerkt of een huis hebben gekocht.
Men herinnert zich dat het productieteam in de jaren 80, tijdens een van de vele uitbreidingen van het pand, een kraan liet komen om een volledig panoramische opname van het gebouw van bovenaf te maken, en dat zelfs toen de lens er niet in slaagde het geheel vast te leggen.
Het was op dat moment dat de communicatieprofessional Freddy Beras Goico, een talent uit de scene, de zin uitsprak die de omvang van het bedrijf beter samenvatte dan welk getal ook: "En zelfs dan is het nog niet volledig zichtbaar!".
Die jaren van groei hadden zelfs een eigen slogan, die bijna als een liefkozende grap onder klanten werd herhaald: "De winkel is altijd vol.".
Diezelfde uitbreidingswerkzaamheden leverden ook een ontdekking op waar maar weinig klanten tegenwoordig van weten. Tijdens de bouw stuitten ze op overblijfselen van de oude koloniale stadsmuur, restanten die volgens de lokale overlevering bewaard zijn gebleven in het gebouw zelf, als een extra laag geschiedenis begraven onder de gangpaden van een winkel die nooit is gestopt met groeien.
Dat instinct om dichter bij de portemonnee van de klant te komen, is in de loop der jaren niet verdwenen; het is juist explicieter geworden. Toen het bedrijf in 2012 Aprezio, zijn kortingsformule, lanceerde, deed het dat onder een slogan die zestig jaar bedrijfsfilosofie in één zin samenvatte: "Dicht bij u met de laagste prijzen", zoals vermeld in de officiële geschiedenis van Grupo Ramos.
Meer hoefde er niet gezegd te worden. Het was in wezen hetzelfde idee dat Ramos al sinds zijn ingeving had gepromoot: stoffen ruilen voor shampoo in de winkel aan de Mella Avenue.
De biografie van Ramos is tevens doorspekt met verwijzingen die de bedrijfsgeschiedenis terugvoeren naar de familiegeschiedenis.
Toen de familie in 1979 de voedingssector betrad met de aankoop van de García-supermarkt, kreeg de nieuwe zaak niet zomaar een naam. Het werd Super Pola genoemd, als eerbetoon aan Pola de Allende, het Asturische dorp dat hij met zijn kartonnen koffer had achtergelaten.
Het was een manier om zijn verleden met zich mee te dragen op elke nieuwe façade, om het land waar hij geboren was niet helemaal achter zich te laten, ook al had hij zijn hele leven in het Caribisch gebied, aan de andere kant van de wereld, opgebouwd.
De expansie stopte niet
In 1985 arriveerde La Sirena in Santiago de los Caballeros. In 1999, met de fusie van de familiebedrijven onder de naam Grupo Ramos en de opening van het Churchill Multicenter, was het kleine bedrijf uit 1965 uitgegroeid tot een nationale onderneming. Dit betekende een mijlpaal in het commerciële model van het centrale zakendistrict van het Nationaal District en een referentiepunt voor de hoofdstad.
In 2005 droeg Ramos het uitvoerend voorzitterschap over aan zijn dochter Mercedes Ramos en bleef hij aan als voorzitter van de raad van bestuur, vastbesloten om het familiebedrijf te professionaliseren. Desondanks zijn zijn collega's het erover eens dat hij een praktische zakenman was, geen kantoormedewerker: hij bezocht regelmatig de winkels, hield persoonlijk toezicht op de bedrijfsvoering en onderhield direct contact met werknemers en klanten, zo blijkt uit krantenarchieven.
In 2025 verkreeg hij de Dominicaanse nationaliteit via een bevoorrechte naturalisatieprocedure, een late maar symbolische erkenning voor een man die meer dan zes decennia had besteed aan de opbouw van een land zonder er geboren te zijn.
De rouwplechtigheid, gehouden in het uitvaartcentrum Blandino, bracht zakenmensen en politici samen die het er allemaal over eens waren dat zijn overlijden een groot gemis achterlaat. "Ik geloof dat de dood van Román Ramos een grote leegte achterlaat in de Dominicaanse Republiek, omdat hij een man was die tegenslagen overwon," zei Julio Brache, voorzitter van de Vereniging van Industrieën van de Dominicaanse Republiek, in verklaringen die door de pers werden gepubliceerd.
Grupo Ramos heeft tegenwoordig meer dan 8.400 directe werknemers in dienst en creëert zo'n 15.000 indirecte banen, volgens cijfers van het bedrijf zelf, verspreid over meer dan 90 locaties. En dit alles begon met een stoffenwinkel waar een zeventienjarige jongen uit Asturië, met zijn kartonnen koffer, nauwelijks van durfde te dromen.
De oprichter is er niet meer, maar de belofte van lage prijzen en altijd open deuren, die zoveel Dominicanen neuriën zonder zich te kunnen herinneren uit welke reclame ze die hebben geleerd, blijft voortleven in een of andere hoek van het collectieve geheugen van het land, met voldoende wortels om ervoor te zorgen dat de erfenis ervan vele toekomstige generaties zal beïnvloeden.
Aanbevolen lectuur:
