Turkije tart al jaren het lot doormoderne bouwvoorschriften niet te handhaven en tegelijkertijd een vastgoedhausse in aardbevingsgevoelige gebieden toe te staan – en in sommige gevallen zelfs aan te moedigen –, waarschuwen experts.
De lakse handhaving van bouwvoorschriften, waar geologen en ingenieurs al langer voor waarschuwen, staat nu onder de loep naar aanleiding van de verwoestende aardbevingen van deze week in Turkije en Syrië, waarbij duizenden gebouwen instortten en meer dan 20.000 mensen om het leven kwamen.
"Dit is een ramp veroorzaakt door gebrekkige constructie, niet door een aardbeving," benadrukte David Alexander, hoogleraar rampenplanning aan University College London.
Het is algemeen bekend dat veel gebouwen in de gebieden die deze week door twee zware aardbevingen zijn getroffen, met inferieure materialen en methoden zijn gebouwd en over het algemeen niet aan de overheidsnormen voldeden, aldus Eyup Muhcu, voorzitter van de Turkse Kamer van Architecten.
Muhcu voegde eraan toe dat dit veel oudere gebouwen betreft, maar ook appartementen die de afgelopen jaren zijn gebouwd, bijna twintig jaar nadat het land zijn bouwvoorschriften had aangepast aan moderne normen. "De constructie in het gebied was ondermaats en onveilig, ondanks de kans op aardbevingen", aldus Muhcu.
Volgens deskundigen werd het probleem grotendeels genegeerd omdat het aanpakken ervan kostbaar en impopulair zou zijn en een belangrijke motor van de economische groei van het land zou belemmeren.
De opeenvolgende aardbevingen die minstens 12.000 gebouwen verwoestten of beschadigden, waren ongetwijfeld extreem krachtig: hun kracht werd versterkt doordat ze op geringe diepte plaatsvonden. De eerste aardbeving, met een kracht van 7,8 op de schaal van Richter, trof om 4:17 uur 's ochtends, waardoor het voor mensen nog moeilijker was om gebouwen te ontvluchten terwijl de grond hevig schudde. De Turkse president Recep Tayyip Erdoğan heeft "tekortkomingen" in de reactie van het land erkend.
Deskundigen hebben er echter op gewezen dat er een berg bewijsmateriaal – en puin – is die wijst op een harde realiteit over wat de aardbevingen zo dodelijk maakte: hoewel Turkije theoretisch bouwvoorschriften heeft die voldoen aan de huidige aardbevingsnormen, worden deze zelden gehandhaafd, wat verklaart waarom duizenden gebouwen zijn ingestort.
In een land dat doorkruist wordt door geologische breuklijnen, maakt de bevolking zich zorgen over wanneer en waar de volgende aardbeving zal plaatsvinden, met name in Istanbul, een stad met meer dan 15 miljoen inwoners die kwetsbaar is voor aardbevingen.
Na de ramp kondigde Erdogans minister van Justitie aan dat hij zou onderzoeken wat er achter de verwoeste gebouwen zat.
"Degenen die nalatig, schuldig en verantwoordelijk zijn voor de verwoesting na de aardbeving zullen voor de rechter worden gebracht," waarschuwde Bekir Bozdag donderdag.
Verschillende deskundigen gaven echter aan dat elk serieus onderzoek naar de oorzaak van de zwakke handhaving van bouwvoorschriften een grondige evaluatie moet omvatten van Erdogans beleid, evenals van de regionale en lokale autoriteiten die toezicht hielden op – en bevorderden – een vastgoedhausse die de economische groei hielp stimuleren.
Kort voor de laatste presidents- en parlementsverkiezingen in Turkije in 2018 presenteerde de regering een omvangrijk amnestieprogramma voor bedrijven en particulieren die verantwoordelijk waren voor bepaalde overtredingen van de bouwvoorschriften. Door een boete te betalen, konden overtreders de verplichting om hun gebouwen aan de voorschriften te laten voldoen, ontlopen. Dergelijke amnestieregelingen zijn ook door eerdere regeringen gebruikt in aanloop naar verkiezingen.
Als onderdeel van dat amnestieprogramma erkende het overheidsorgaan dat verantwoordelijk is voor de handhaving van de bouwvoorschriften dat meer dan de helft van alle bouwprojecten in Turkije – zo'n 13 miljoen appartementen – niet aan de geldende normen voldeed.
De soorten overtredingen die in dat rapport van het Ministerie van Milieu en Stedenbouw werden genoemd, waren zeer uiteenlopend, waaronder woningen die zonder vergunning waren gebouwd, panden waaraan zonder toestemming extra verdiepingen of balkons waren toegevoegd, en het bestaan van zogenaamde precaire huisvesting voor gezinnen met een laag inkomen.
Het rapport specificeerde niet hoeveel panden de voorschriften met betrekking tot aardbevingsbescherming of structurele integriteit overtraden, maar de realiteit was overduidelijk.
"De amnestie voor bouwprojecten betekent niet dat een pand juridisch in orde is", waarschuwde Murat Kurum, de huidige minister van Milieu en Stedelijke Ontwikkeling, in 2019.
In 2021 publiceerde de Turkse Kamer van Geologische Ingenieurs een reeks rapporten waarin werd gewaarschuwd voor bestaande gebouwen en nieuwbouw in gebieden die door de aardbevingen van deze week waren getroffen, waaronder Kahramanmaras, Hatay en Osmaniye. De Kamer drong er bij de overheid op aan onderzoek te verrichten om ervoor te zorgen dat gebouwen aan de bouwvoorschriften voldeden en in veilige zones werden gebouwd.
Een jaar eerder publiceerde het Huis een rapport waarin het beleid van "sloppenwijkamnestie en bouwamnestie" ronduit als gevaarlijk werd bestempeld en werd gewaarschuwd dat "onverschilligheid ten aanzien van een cultuur van rampenveiligheid" zou leiden tot vermijdbare doden.
Sinds 1999, toen twee zware aardbevingen het noordwesten van Turkije nabij Istanbul troffen – waarbij de zwaarste zo'n 18.000 mensen het leven kostte – zijn de bouwvoorschriften aangescherpt en is een stadsvernieuwingsproces op gang gekomen, maar de verbeteringen verlopen niet snel genoeg, vooral niet in armere steden.
Volgens Muhcu, voorzitter van de Kamer van Architecten van het land, gebruiken aannemers vaak materialen van mindere kwaliteit, huren ze minder professionals in om projecten te begeleiden en houden ze zich niet aan diverse voorschriften om de kosten laag te houden.
Hij stelde dat het zogenaamde 'vredesopbouwprogramma' van de Turkse regering, dat vóór de verkiezingen van 2018 werd gepresenteerd als een manier om stemmen te winnen, in feite onveilige gebouwen heeft gelegaliseerd. "We betalen hiervoor met duizenden doden, de vernietiging van duizenden gebouwen en economische verliezen", beweerde hij.
Zelfs nieuwe appartementencomplexen die als veilig werden aangeprezen, werden door de aardbeving verwoest.
In de provincie Hatay, waar het aantal slachtoffers het hoogst was en een landingsbaan van een vliegveld en twee openbare ziekenhuizen werden verwoest, zei overlevende Bestami Coskuner dat veel nieuwe gebouwen instortten, waaronder nieuwe en "opzichtige" gebouwen.
In Antakya, een historische stad in de provincie Hatay, is een twaalf verdiepingen tellend gebouw met 250 appartementen, dat in 2013 was voltooid, ingestort. Een onbekend aantal mensen is omgekomen of zit vast in het puin. De Ronesans Residence werd volgens Turkse media beschouwd als een van de "luxe" gebouwen in de regio en werd op sociale media aangeprezen als "een stukje paradijs".
Een ander gebouw dat in Antakya is verwoest, is de Guclu Bahce, waarvan de bouw in 2017 begon en die in 2019 met veel fanfare werd ingehuldigd tijdens een ceremonie die werd bijgewoond door de burgemeester van Hatay en andere gemeentelijke functionarissen, aldus de factcheckwebsite Dogrulukpayi.
In Malatya raakten de nieuwe Asur-appartementen – die werden aangeprezen als aardbevingsbestendig – beschadigd tijdens de eerste aardbeving, maar de bewoners bleven ongedeerd. Sommige bewoners die terugkeerden naar het gebouw om hun spullen op te halen, ontsnapten ternauwernood aan de dood toen de tweede, zware aardbeving toesloeg, waardoor het gebouw naar één kant helde, volgens een video die op TikTok circuleert en bevestigd wordt door de factcheckwebsite Teyit.
De verwoesting in Turkije komt op een gevoelig moment voor president Erdogan, die in mei voor moeilijke parlements- en presidentsverkiezingen staat, te midden van een economische recessie en een hoge inflatie.
Erdogan heeft de bouwboom in het land van de afgelopen twintig jaar, met onder meer nieuwe luchthavens, wegen, bruggen en ziekenhuizen, regelmatig aangehaald als bewijs van zijn succes gedurende zijn meer dan twintig jaar aan de macht.
Tijdens zijn rondreis door de getroffen gebieden op woensdag en donderdag beloofde Erdogan de verwoeste huizen binnen een jaar te herbouwen. "We weten hoe dit moet," verklaarde hij. "Wij zijn een regering die haar capaciteiten op dit gebied heeft bewezen. We zullen het doen.".
(Met informatie van AP).
