Het uitgangspunt voor het Dominicaanse sociale woningbouwbeleid in de nieuwe eeuw was het land dat Hipólito Mejía erfde: een bloeiende particuliere bouwsector, een INVI (Nationaal Woningbouwinstituut) dat bijna veertig jaar oud was, een onopgelost tekort van 700.000 woningen en het Invivienda-project, dat al achttien jaar van regering op regering werd doorgegeven
SANTO DOMINGO. – Op 16 augustus 2000 werd Hipólito Mejía door het Nationaal Congres beëdigd als president van de Dominicaanse Republiek, na een verkiezingszege van meer dan 1,4 miljoen stemmen tegenover de ongeveer 785.000 stemmen die de PLD-kandidaat Danilo Medina behaalde.
In zijn inaugurele rede, die volgens een latere analyse van de website Acento weinig technische inhoud bevatte, beloofde Mejía te regeren "vanuit een glazen huis" en beschreef hij de geërfde armoede als een last die het lot hem had opgelegd.
Drie maanden later, in zijn toespraak ter gelegenheid van zijn honderdste dag na de aftredende regering op 6 november 2000, formaliseerde hij dat verhaal met een uitdrukking die een terugkerend thema zou worden in de Dominicaanse politiek: de "vervloekte erfenis", waarmee hij de aftredende regering de schuld gaf van een tekort in de publieke sector van 7,246 miljard peso tussen januari en augustus van dat jaar.
Diezelfde toespraak over verantwoording ging niet alleen over de financiële cijfers. Hij zei dat hij, zij het met minder retoriek, ook de oudste en meest problematische woningzaak in de Dominicaanse overheidsadministratie had geërfd: die van Invivienda, een zaak die vier regeringen niet hadden weten af te ronden.
De Assepoester onder de regeringen
Het Invivienda-project, dat in 1982 werd gestart door Salvador Jorge Blanco met de belofte om 25.000 huizen per jaar te bouwen – een aantal dat geen enkele Dominicaanse regering ooit heeft bereikt – bestond al 18 jaar toen Mejía aan de macht kwam.
Jorge Blanco slaagde er tussen 1987 en 1993 niet in het project af te ronden; onder Joaquín Balaguer werden slechts 1.500 van die appartementen opgeleverd, en Leonel Fernández leverde volgens persarchieven uit die tijd nog eens 2.000 eenheden op tijdens zijn regering, maar ook hij had niet genoeg tijd om het project te voltooien of zijn beloftes na te komen aan alle kopers die al jaren hun termijnen betaalden.
Invivienda kwam vervolgens, voor de vierde keer op rij, in handen van een nieuwe regering. Uiteindelijk zou de regering van Mejía zelf het programma administratief afsluiten, hoewel 429 wooneenheden onafgewerkt bleven, die toen al illegaal bewoond werden door gezinnen die "geen ander alternatief hadden".
In de loop der jaren kreeg het project de bijnaam "de Assepoester onder de regeringen", en zelfs in 2016 documenteerde een rapport van Listín Diario dat bijna 35.000 gezinnen nog steeds in mensonterende omstandigheden leefden in INVI-appartementen die nooit waren afgebouwd.
Die rode draad, die door vier regeringen van verschillende politieke gezindten loopt tussen 1982 en 2000, illustreert de aard van het Dominicaanse woningprobleem nauwkeuriger dan welke presidentiële toespraak ook: het is niet zo dat elke regering er niet in slaagde een woningbeleid te ontwerpen, maar dat geen enkele regering erin slaagde om binnen haar eigen grondwettelijke termijn van vier jaar de gaten te dichten die de vorige regering had laten openstaan.
Wat is opgelost en wat is onafgemaakt gebleven?
Niet alle woningbouwprojecten die Fernández aan Mejía overdroeg, waren onafgewerkt. Het project Los Barrancones, oorspronkelijk gebouwd voor de slachtoffers van orkaan David in 1979, was in de presidentiële toespraak van 1998 aangekondigd als bijna voltooid.
De grootschalige wederopbouwprojecten na orkaan Georges, met name El Tamarindo in de hoofdstad en de ontwikkelingen in San Juan de la Maguana en Bonao, bevonden zich ten tijde van de regeringswisseling in verschillende uitvoeringsfasen. De beschikbare toespraken uit die periode geven geen uitsluitsel over de exacte mate van voltooiing in augustus 2000.
Het woningobligatieprogramma, dat INVI en de Nationale Woningbank in 1998 en 1999 hadden opgezet als een mechanisme voor publieke facilitering en private uitvoering, liet in de beschikbare documentatie evenmin expliciete aanwijzingen voor continuïteit na de regeringswisseling achter.
Het directe lot ervan onder de nieuwe regering is onduidelijk in de geraadpleegde bronnen, hoewel het onderliggende model, vraagsubsidie in plaats van directe bouw, conceptueel zou blijven bestaan totdat het werd geformaliseerd in Wet nr. 189-11 van 2011, reeds onder latere regeringen.
En bovenal bleef er één cijfer over dat geen enkele regering in die periode wezenlijk wist te veranderen: het woningtekort, dat eind jaren negentig werd geschat op meer dan 700.000 woningen en dat zou blijven groeien door de natuurlijke bevolkingsgroei en de vorming van nieuwe huishoudens tijdens de vierjarige ambtstermijn van Mejía en de daaropvolgende jaren.
Mejía's institutionele reactie op dit algemene beeld van overgeërfde armoede was de oprichting van het Nationaal Programma ter Bestrijding van Armoede (PNLP), dat in dezelfde toespraak van de regering over de eerste honderd dagen werd aangekondigd als onderdeel van een bredere strategie die bezuinigingen op de overheidsuitgaven combineerde met een verhoging van de belastingdruk, om zowel de strijd tegen armoede als zijn tweede grote verkiezingsbelofte, de strijd tegen corruptie, te financieren.
Het PNLP was oorspronkelijk niet bedoeld als een specifiek huisvestingsprogramma, maar als een breder sociaal investeringsprogramma. Dit suggereert dat huisvesting, in ieder geval in het openingsdebat van de nieuwe regering, niet langer de prominente rol speelde die het in Fernández' slottoespraken had, maar werd geïntegreerd in een algemene sociale agenda ter bestrijding van armoede.
Hetzelfde boek, maar andere leraren
Een analyse die in 2021 door Listín Diario werd gepubliceerd, vatte in de kop de logica achter deze hele reeks samen: "elke regering heeft haar eigen draaiboek" om het woningtekort te verminderen. Invivienda, Ciudad Juan Bosch, La Nueva Barquita, Las Caobas, het militaire woningcomplex Batalla La Estrelleta en Guaricano zijn volgens die analyse slechts enkele van de projecten waarmee opeenvolgende regeringen, ongeacht partij of decennium, hebben geprobeerd hun stempel te drukken op het Dominicaanse woningprobleem, over het algemeen zonder de problemen die de vorige regering had achtergelaten volledig over te nemen of op te lossen.
De retoriek van de "vervloekte erfenis" waarmee Hipólito Mejía zijn regering op fiscaal gebied opende, vindt in die zin een bijna exacte weerklank op het gebied van de woningbouw, zij het zonder dezelfde expliciete retoriek.
Mejía erfde een land met een bloeiende particuliere bouwsector, een woningbouwinstituut met bijna veertig jaar institutionele continuïteit, een tekort van 700.000 onvervulde woningtekorten en een vlaggenschipproject, Invivienda, dat al achttien jaar van regering naar regering was overgegaan zonder dat een van hen erin was geslaagd het volledig af te ronden.
Dat zou in grote mate het werkelijke uitgangspunt zijn van het Dominicaanse sociale huisvestingsbeleid in de nieuwe eeuw.
Bronnen: Verantwoordingstoespraken van president Leonel Fernández voor de Nationale Assemblee (27 februari 1998, 1999 en 2000), gepubliceerd in De modernisering van de Dominicaanse Republiek: Memoires van een regering 1996-2000; inaugurele rede en verantwoordingsverslag van de eerste honderd dagen van president Hipólito Mejía; Listín Diario, “Elke regering heeft zijn eigen ‘boekje’ om het woningtekort te verminderen” (5 februari 2021); El Inmobiliario, serie Geschiedenis van de sociale woningbouw in de Dominicaanse Republiek, hoofdstuk over de regering van Salvador Jorge Blanco.
Aanbevolen lectuur:
