De Dominicaanse Republiek beleeft een bloeiperiode in de bouw en vastgoedinvesteringen. Aan de horizon verschijnen steeds meer kranen, toeristische bestemmingen breiden zich uit en in bijna elke provincie schieten woonprojecten als paddenstoelen uit de grond. Te midden van deze bloeiperiode dreigt echter een onzichtbare uitdaging de duurzaamheid van deze groei in gevaar te brengen: een tekort aan geschoolde arbeidskrachten.
Dit fenomeen, dat veel ondernemers en technici wel herkennen maar waar weinigen direct iets aan doen, is uitgegroeid tot een van de belangrijkste factoren die de productiviteit en het concurrentievermogen van de sector beperken. Terwijl het aantal projecten toeneemt, groeit de beschikbaarheid van personeel met een gedegen technische opleiding niet in hetzelfde tempo.
De les die andere landen al hebben geleerd
In landen als Chili, Panama en Costa Rica is de ontwikkeling van de bouwsector gepaard gegaan met een aanhoudend beleid gericht op de modernisering van het personeel. In Chili meldt de Nationale Dienst voor Opleiding en Werkgelegenheid (SENCE) bijvoorbeeld dat meer dan 60% van de bouwvakkers een of andere vorm van technische training heeft gevolgd. Dit heeft de kwaliteit van het bouwwerk verbeterd en het aantal arbeidsongevallen in het afgelopen decennium met meer dan 30% verminderd.
In Panama hebben overeenkomsten tussen de overheid en de particuliere sector – met steun van de Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank (IDB) – geleid tot een productiviteitsstijging van 25% onder bouwvakkers sinds 2014. Costa Rica heeft ondertussen meer dan 20.000 technici gecertificeerd via het Nationaal Leerinstituut (INA), met een gemiddelde loonsverhoging van 18% voor degenen die de trainingsprogramma's voltooien.
Deze ervaringen tonen een duidelijk patroon aan: de concurrentiekracht van de bouwsector hangt niet alleen af van kapitaal of machines, maar ook van toegepaste kennis.
In de Dominicaanse Republiek is ervaring belangrijker dan techniek
De situatie in de Dominicaanse Republiek is anders. De sector is afhankelijk van een personeelsbestand waar empirische kennis, opgedaan door jarenlange observatie, praktijkervaring en leren op de werkplek, de boventoon voert. Dit zijn duizenden getalenteerde, verantwoordelijke en toegewijde werknemers, maar in de meeste gevallen ontbreekt het hen aan formele technische opleidingen of certificeringen om hun vaardigheden te valideren.
Volgens schattingen uit de sector beschikt meer dan 70% van de bouwvakkers in het land niet over een officiële technische certificering, en heeft slechts een kwart een professionele opleiding in zijn of haar vakgebied gevolgd. Dit betekent dat een aanzienlijk deel van de productiviteit in de bouwsector afhankelijk is van individuele ervaring in plaats van een gemeenschappelijke technische standaard.
Dit tekort uit zich op verschillende manieren: langere deadlines, extra kosten door uitvoeringsfouten en problemen met het voldoen aan veiligheids- en duurzaamheidsnormen. In een omgeving waar vastgoedprojecten steeds complexer worden en internationale certificeringen (zoals LEED of EDGE) steeds meer gevraagd worden, vormt het gebrek aan gecertificeerde professionals een reëel knelpunt.
Nationaliteit bepaalt niet de waarde: techniek wel
Op de Dominicaanse markt heerst nog steeds een misvatting: dat de prijs van arbeid wordt bepaald door nationaliteit. Maar de waarde van werk hangt niet af van waar iemand geboren is, maar van hoe iemand werkt. Een Dominicaanse werknemer met een technische opleiding kan op hetzelfde niveau – of zelfs hoger – staan dan een buitenlandse technicus, mits hij of zij de juiste voorbereiding heeft.
Landen die dit hebben begrepen, hebben een beter evenwicht op hun arbeidsmarkt bereikt. Door de vaardigheden van werknemers te verbeteren, verhogen ze niet alleen de productiviteit, maar ook hun inkomen en leefomstandigheden. In die zin verdeelt technologie niet, maar vermenigvuldigt het juist.
De braindrain: een stille dreiging
Een andere factor die de situatie verergert, is de migratie van geschoolde werknemers naar landen die certificeringsprogramma's en betere arbeidsomstandigheden bieden, zoals Canada, Chili en de Verenigde Staten. Dit fenomeen put niet alleen het talent in het land uit, maar creëert ook een ongeplande afhankelijkheid van buitenlandse arbeidskrachten.
Volgens gegevens van de Centrale Bank draagt de bouwsector ongeveer 9,5% bij aan het nationale bbp en biedt direct werk aan meer dan 420.000 mensen. Zonder een duidelijke strategie voor opleiding en behoud van personeel zou de groei echter kunnen vertragen, wat zowel de kwaliteit van projecten als de winstgevendheid ervan zou kunnen beïnvloeden.
Ervaring omzetten in gecertificeerde kennis
De sleutel is niet om de huidige werknemers te vervangen, maar om hun ervaring om te zetten in gecertificeerde vaardigheden. De Dominicaanse Republiek heeft een enorme kans om een nationaal programma voor beoordeling, certificering en permanente educatie op te zetten dat vaardigheden die door praktijkervaring zijn opgedaan formeel erkent.
Als INFOTEP, het Ministerie van Arbeid en de bouwvakbonden gecoördineerd zouden samenwerken aan een nationaal systeem voor technologische vooruitgang, zouden we volgens prognoses van multilaterale organisaties de gemiddelde productiviteit van de sector in minder dan vijf jaar met meer dan 20% kunnen verhogen.
Een gedeelde zorg in de regio
Deze uitdaging is niet uniek voor de Dominicaanse Republiek. Tijdens mijn academische ervaring – in het kader van de masteropleiding Vastgoedinnovatie aan de Universiteit van Belgrano in Argentinië – heb ik geconstateerd dat zelfs landen met een meer ontwikkelde bouwsector met vergelijkbare problemen kampen. Argentinië heeft bijvoorbeeld erkend dat het tekort aan gecertificeerde technici de ontwikkeling van duurzame projecten en de toepassing van nieuwe bouwtechnologieën belemmert.
Wat de landen die vooruitgang boeken echter onderscheidt, is hun vermogen om die zorg om te zetten in duurzaam overheidsbeleid. In landen waar de overheid, universiteiten en het bedrijfsleven samenwerken, wordt technologische vooruitgang een pijler van ontwikkeling, geen obstakel.
Een land gebouwd op kennis
De Dominicaanse Republiek heeft bewezen dat het kan groeien. Dat is gelukt met visie, investeringen en hard werk. Maar de toekomst van onze bouwsector zal minder afhangen van cement en meer van kennis. Elke werknemer die een opleiding volgt, elke technicus die een certificaat behaalt, elk bedrijf dat investeert in onderwijs, bouwt veel meer dan alleen een gebouw: ze bouwen een natie.
De uitdaging is nu om te accepteren dat kennis de nieuwe bouwsteen van de industrie is. En dat de duurzame vooruitgang van de sector afhangt van hoeveel we investeren, niet alleen in materialen, maar ook in de mensen die elke dag met hun eigen handen de toekomst van de Dominicaanse Republiek bouwen.
