Η Δομινικανή Δημοκρατία βιώνει μια άνθηση στις επενδύσεις σε κατασκευές και ακίνητα. Οι γερανοί πολλαπλασιάζονται στον ορίζοντα, οι τουριστικοί προορισμοί επεκτείνονται και οικιστικά έργα ξεφυτρώνουν σχεδόν σε κάθε επαρχία. Ωστόσο, εν μέσω αυτής της άνθησης, μια αόρατη πρόκληση απειλεί τη βιωσιμότητα αυτής της ανάπτυξης: η έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού.
Αυτό το φαινόμενο, το οποίο πολλοί ιδιοκτήτες επιχειρήσεων και τεχνικοί αναγνωρίζουν αλλά λίγοι το αντιμετωπίζουν άμεσα, έχει γίνει ένας από τους παράγοντες που περιορίζουν περισσότερο την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα του τομέα. Ενώ ο αριθμός των έργων αυξάνεται, η διαθεσιμότητα προσωπικού με αξιόπιστη τεχνική κατάρτιση δεν αυξάνεται με τον ίδιο ρυθμό.
Το μάθημα που έχουν ήδη πάρει άλλες χώρες
Σε χώρες όπως η Χιλή, ο Παναμάς και η Κόστα Ρίκα, η ανάπτυξη του κατασκευαστικού τομέα συνοδεύτηκε από βιώσιμες πολιτικές για τον εκσυγχρονισμό του εργατικού δυναμικού του. Στη Χιλή, για παράδειγμα, η Εθνική Υπηρεσία Κατάρτισης και Απασχόλησης (SENCE) αναφέρει ότι περισσότερο από το 60% των εργαζομένων στον κατασκευαστικό τομέα έχουν συμμετάσχει σε κάποιο είδος προγράμματος τεχνικής κατάρτισης, το οποίο έχει βελτιώσει την ποιότητα των κατασκευαστικών εργασιών και έχει μειώσει τα ατυχήματα στο χώρο εργασίας κατά περισσότερο από 30% την τελευταία δεκαετία.
Στον Παναμά, οι συμφωνίες μεταξύ της κυβέρνησης και του ιδιωτικού τομέα —με την υποστήριξη της Διαμερικανικής Τράπεζας Ανάπτυξης (IDB)— έχουν οδηγήσει σε αύξηση της παραγωγικότητας των εργατών στις κατασκευές κατά 25% από το 2014. Εν τω μεταξύ, η Κόστα Ρίκα έχει πιστοποιήσει περισσότερους από 20.000 τεχνικούς μέσω του Εθνικού Ινστιτούτου Μάθησης (INA), με μέση αύξηση μισθών 18% για όσους ολοκληρώνουν τα προγράμματα κατάρτισης.
Αυτές οι εμπειρίες δείχνουν ένα σαφές μοτίβο: η ανταγωνιστικότητα των κατασκευών δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το κεφάλαιο ή τα μηχανήματα, αλλά από την εφαρμοσμένη γνώση.
Στη Δομινικανή Δημοκρατία, η εμπειρία υπερισχύει της τεχνικής
Η πραγματικότητα στη Δομινικανή Δημοκρατία είναι διαφορετική. Ο τομέας βασίζεται σε ένα εργατικό δυναμικό όπου κυριαρχεί η εμπειρική γνώση, η οποία αποκτήθηκε μετά από χρόνια παρατήρησης, πρακτικής και μάθησης στην πράξη. Πρόκειται για χιλιάδες ταλαντούχους, υπεύθυνους και αφοσιωμένους εργαζόμενους, αλλά στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν διαθέτουν επίσημη τεχνική εκπαίδευση ή πιστοποιήσεις για την επικύρωση των δεξιοτήτων τους.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του κλάδου, πάνω από το 70% των εργατών στον κατασκευαστικό κλάδο της χώρας δεν διαθέτουν επίσημη τεχνική πιστοποίηση και μόνο ένας στους τέσσερις έχει λάβει κάποια επαγγελματική κατάρτιση στον τομέα του. Αυτό σημαίνει ότι ένα σημαντικό μέρος της παραγωγικότητας του κατασκευαστικού κλάδου της χώρας βασίζεται στην ατομική εμπειρία και όχι σε ένα κοινό τεχνικό πρότυπο.
Αυτή η έλλειψη εκδηλώνεται με πολλαπλούς τρόπους: παρατεταμένες προθεσμίες, πρόσθετο κόστος λόγω σφαλμάτων εκτέλεσης και δυσκολίες στη συμμόρφωση με τα πρότυπα ασφάλειας και βιωσιμότητας. Σε ένα περιβάλλον όπου τα έργα ακινήτων γίνονται πιο περίπλοκα και οι διεθνείς πιστοποιήσεις (όπως το LEED ή το EDGE) έχουν ολοένα και μεγαλύτερη ζήτηση, η έλλειψη πιστοποιημένων επαγγελματιών αποτελεί πραγματικό εμπόδιο.
Η εθνικότητα δεν ορίζει την αξία: η τεχνική το κάνει
Στην αγορά της Δομινικανής Δημοκρατίας, επιμένει μια εσφαλμένη αντίληψη: ότι η τιμή της εργασίας καθορίζεται από την εθνικότητα. Αλλά η αξία της εργασίας δεν εξαρτάται από το πού γεννιέται κανείς, αλλά από το πώς εργάζεται. Ένας Δομινικανός εργαζόμενος με τεχνική εκπαίδευση μπορεί να είναι στο ίδιο επίπεδο -ή και υψηλότερο- από έναν ξένο τεχνικό, εάν έχει την κατάλληλη προετοιμασία.
Οι χώρες που το έχουν κατανοήσει αυτό έχουν επιτύχει καλύτερη ισορροπία στις αγορές εργασίας τους. Αυξάνοντας τις δεξιότητες, όχι μόνο βελτιώνουν την παραγωγικότητα αλλά και τα εισοδήματα και τις συνθήκες διαβίωσης των εργαζομένων. Υπό αυτή την έννοια, η τεχνολογία δεν διαιρεί. Η τεχνολογία πολλαπλασιάζεται.
Η διαρροή εγκεφάλων: μια σιωπηλή απειλή
Ένας άλλος παράγοντας που επιδεινώνει την κατάσταση είναι η μετανάστευση εξειδικευμένων εργαζομένων σε χώρες που προσφέρουν προγράμματα πιστοποίησης και καλύτερες συνθήκες εργασίας, όπως ο Καναδάς, η Χιλή και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτό το φαινόμενο όχι μόνο εξαντλεί τη χώρα από ταλέντα, αλλά δημιουργεί και μια απρογραμμάτιστη εξάρτηση από το ξένο εργατικό δυναμικό.
Σύμφωνα με στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας, ο κατασκευαστικός τομέας συμβάλλει περίπου στο 9,5% του εθνικού ΑΕΠ και απασχολεί άμεσα περισσότερα από 420.000 άτομα. Ωστόσο, χωρίς μια σαφή στρατηγική εκπαίδευσης και διατήρησης, η ανάπτυξη θα μπορούσε να επιβραδυνθεί, επηρεάζοντας τόσο την ποιότητα των έργων όσο και την κερδοφορία τους.
Μετατρέποντας την εμπειρία σε πιστοποιημένη γνώση
Το κλειδί δεν είναι η αντικατάσταση των υφιστάμενων εργαζομένων, αλλά η μετατροπή της εμπειρίας τους σε πιστοποιημένες δεξιότητες. Η Δομινικανή Δημοκρατία έχει μια τεράστια ευκαιρία να δρομολογήσει ένα εθνικό πρόγραμμα αξιολόγησης, πιστοποίησης και συνεχιζόμενης εκπαίδευσης που θα αναγνωρίζει επίσημα τις δεξιότητες που αποκτώνται μέσω πρακτικής εμπειρίας.
Εάν η INFOTEP, το Υπουργείο Εργασίας και οι κατασκευαστικές συντεχνίες συνεργάζονταν συντονισμένα πάνω σε ένα εθνικό σύστημα τεχνολογικής προόδου, θα μπορούσαμε να αυξήσουμε τη μέση παραγωγικότητα του τομέα κατά περισσότερο από 20% σε λιγότερο από πέντε χρόνια, σύμφωνα με προβλέψεις πολυμερών οργανισμών.
Κοινή ανησυχία στην περιοχή
Αυτή η πρόκληση δεν είναι μοναδική για τη Δομινικανή Δημοκρατία. Από την ακαδημαϊκή μου εμπειρία —κατά τη διάρκεια του μεταπτυχιακού προγράμματος στην Καινοτομία στον Τομέα των Ακινήτων στο Πανεπιστήμιο του Belgrano στην Αργεντινή— παρατήρησα ότι ακόμη και χώρες με πιο ώριμους κατασκευαστικούς τομείς αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις. Η Αργεντινή, για παράδειγμα, έχει αναγνωρίσει ότι η έλλειψη πιστοποιημένων τεχνικών περιορίζει την ανάπτυξη βιώσιμων έργων και την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών κατασκευών.
Ωστόσο, αυτό που διακρίνει τις χώρες που προοδεύουν είναι η ικανότητά τους να μετατρέπουν αυτή την ανησυχία σε βιώσιμες δημόσιες πολιτικές. Σε έθνη όπου η κυβέρνηση, τα πανεπιστήμια και οι επιχειρήσεις συνεργάζονται, η τεχνολογική πρόοδος γίνεται πυλώνας ανάπτυξης και όχι εμπόδιο.
Μια χώρα χτισμένη πάνω στη γνώση
Η Δομινικανή Δημοκρατία έχει αποδείξει ότι μπορεί να αναπτυχθεί. Το έχει καταφέρει με όραμα, επενδύσεις και σκληρή δουλειά. Αλλά το μέλλον του κατασκευαστικού μας τομέα θα εξαρτηθεί λιγότερο από το τσιμέντο και περισσότερο από τη γνώση. Κάθε εργαζόμενος που λαμβάνει εκπαίδευση, κάθε τεχνικός που πιστοποιείται, κάθε εταιρεία που επενδύει στην εκπαίδευση, χτίζει πολύ περισσότερα από ένα απλό κτίριο: χτίζει ένα έθνος.
Η πρόκληση τώρα είναι να αποδεχτούμε ότι η γνώση είναι το νέο δομικό στοιχείο της βιομηχανίας. Και ότι η βιώσιμη πρόοδος του τομέα θα εξαρτηθεί από το πόσες επενδύσεις θα κάνουμε, όχι μόνο σε υλικά, αλλά και στους ανθρώπους που, καθημερινά, χτίζουν το μέλλον της Δομινικανής Δημοκρατίας με τα ίδια τους τα χέρια.
