Ít công trình nào chiếm vị trí quan trọng trong lịch sử nhân loại như Kim tự tháp bậc thang ở Saqqara. Có thể nói không ngoa rằng quần thể kim tự tháp này là một cột mốc trong sự phát triển của kiến trúc đá hoành tráng ở Ai Cập và trên toàn thế giới.
Tên của ông có nghĩa là "Người đến trong hòa bình" và ông là người Ai Cập duy nhất, ngoài Amenhotep, được thần thánh hóa hoàn toàn, trở thành vị thần của trí tuệ và y học (hoặc, theo một số nguồn, là thần của khoa học, y học và kiến trúc).
Imhotep là một thầy tế, tể tướng của vua Djoser (và có thể là của ba vị vua kế tiếp thuộc triều đại thứ ba), nhà thơ, thầy thuốc, nhà toán học, nhà thiên văn học và kiến trúc sư.
Mặc dù Kim tự tháp bậc thang được coi là thành tựu vĩ đại nhất của ông, nhưng ông cũng được nhớ đến với các luận thuyết y học, trong đó cho rằng bệnh tật và thương tích xảy ra một cách tự nhiên chứ không phải là hình phạt do thần linh giáng xuống hay do linh hồn hoặc lời nguyền rủa gây ra. Ông được người Ai Cập tôn thờ như một vị thần vào khoảng năm 525 trước Công nguyên, và người Hy Lạp coi ông tương đương với á thần chữa bệnh Asclepius. Các tác phẩm của ông vẫn vô cùng phổ biến và có ảnh hưởng lớn trong suốt thời Đế chế La Mã, và các hoàng đế Tiberius và Claudius đã cho khắc những lời ca ngợi vị thần nhân từ Imhotep lên các đền thờ của họ.
Dưới triều đại của vua Djoser (khoảng năm 2670 trước Công nguyên), Imhotep là tể tướng kiêm kiến trúc sư trưởng. Suốt cuộc đời mình, ông nắm giữ nhiều tước hiệu, bao gồm Quan lại thứ nhất sau vua Thượng Ai Cập, Quản lý Cung điện Lớn, Tể tướng của vua Hạ Ai Cập, Quý tộc cha truyền con nối, Đại tư tế của Heliopolis, và Trưởng điêu khắc gia kiêm thợ làm bình gốm. Imhotep xuất thân từ thường dân nhưng đã vươn lên trở thành một trong những người quan trọng và có ảnh hưởng nhất Ai Cập nhờ tài năng thiên bẩm của mình.
Có thể ông bắt đầu sự nghiệp với tư cách là một thầy tế lễ trong đền thờ và là một người rất sùng đạo. Ông trở thành thầy tế lễ tối cao của thần Ptah (và được kính trọng gọi là "Con trai của Ptah") dưới thời Djoser, và với sự hiểu biết về ý muốn của các vị thần, ông ở vị trí tốt nhất để giám sát việc xây dựng nơi ở vĩnh cửu của nhà vua.
Những lăng mộ cổ nhất của các vị vua Ai Cập là mastaba, những công trình hình chữ nhật làm bằng gạch bùn được xây dựng trên các hầm ngầm nơi đặt hài cốt người chết. Khi Imhotep bắt đầu xây dựng Kim tự tháp bậc thang, ông đã thay đổi hình dạng truyền thống của mastaba từ đáy hình chữ nhật sang đáy hình vuông. Không rõ lý do tại sao Imhotep lại quyết định thay đổi hình dạng truyền thống, nhưng có khả năng ông đã có ý tưởng về một kim tự tháp đáy vuông ngay từ đầu.
Ngôi mastaba thời kỳ đầu được xây dựng qua hai giai đoạn, và theo nhà Ai Cập học Miroslav Verner, “một phương pháp xây dựng đơn giản nhưng hiệu quả đã được sử dụng. Gạch xây không được đặt thẳng đứng mà được xếp nghiêng về phía trung tâm của kim tự tháp, điều này làm tăng đáng kể độ ổn định cấu trúc của nó.”.
Vật liệu cơ bản được sử dụng là những khối đá vôi, có hình dạng giống như những viên gạch đất sét lớn. Những mastaba đầu tiên được trang trí bằng các dòng chữ khắc và chạm khắc bằng lau sậy, và Imhotep muốn tiếp tục truyền thống đó.
Kim tự tháp mastaba đồ sộ và uy nghiêm của nó sẽ có những nét tinh tế và biểu tượng sâu sắc tương tự như những lăng mộ khiêm tốn hơn đã có trước đó, và, thậm chí còn tốt hơn, tất cả sẽ được xây bằng đá thay vì bùn khô.
Imhotep đã tái tạo bằng đá những gì trước đây được xây dựng bằng các vật liệu khác. Mặt tiền của bức tường bao quanh có những hốc tường giống như các ngôi mộ bằng gạch bùn, các cột trụ giống như những bó lau sậy và giấy cói, và các trụ đá trên khung cửa tượng trưng cho những tấm bình phong bằng lau sậy cuộn lại.
Quá trình xây dựng trải qua rất nhiều thử nghiệm, điều này đặc biệt thể hiện rõ trong việc xây dựng kim tự tháp ở trung tâm khu phức hợp. Nó có nhiều bản thiết kế với hình dạng giống mastaba trước khi trở thành kim tự tháp bậc thang đầu tiên trong lịch sử, với sáu tầng hình mastaba xếp chồng lên nhau… Trọng lượng của khối lượng khổng lồ là một thách thức đối với những người thợ xây, họ đã đặt các phiến đá nghiêng vào trong để ngăn công trình bị sụp đổ.
Khi hoàn thành, Kim tự tháp bậc thang cao 62 mét (204 feet) và là công trình cao nhất thời bấy giờ. Khu phức hợp xung quanh bao gồm một ngôi đền, sân trong, miếu thờ và khu nhà ở cho các thầy tế, trải rộng trên diện tích 16 ha (40 mẫu Anh) và được bao quanh bởi một bức tường cao 10,5 mét (30 feet).
Bức tường có 13 cổng giả được khoét vào, chỉ có một lối vào thật được khoét ở góc đông nam; toàn bộ bức tường được bao quanh bởi một con hào dài 750 mét và rộng 40 mét. Nhà sử học Margaret Bunson viết:
Imhotep đã xây dựng khu phức hợp này như một đền thờ tang lễ cho Djoser, nhưng nó đã trở thành một sân khấu và mô hình kiến trúc cho lý tưởng tinh thần của người dân Ai Cập.
Kim tự tháp bậc thang không chỉ đơn thuần là một lăng mộ hình kim tự tháp mà là một quần thể gồm các đền thờ, nhà nguyện, gian nhà, hội trường, kho chứa và hành lang. Các cột có rãnh vươn lên từ đá theo đúng bản thiết kế của ông. Tuy nhiên, ông đảm bảo các bức tường của quần thể phù hợp với các bức tường của cung điện hoàng gia, theo phong cách kiến trúc cổ đại, nhờ đó bảo tồn được mối liên hệ với quá khứ.
Djoser rất ấn tượng trước công trình của Imhotep đến nỗi ông đã bỏ qua tiền lệ cũ rằng chỉ có tên của nhà vua mới được xuất hiện trên các tượng đài, và ông cũng cho khắc tên Imhotep lên đó.
Khi Djoser qua đời, ông được chôn cất trong hầm mộ bên dưới Kim tự tháp bậc thang, và người ta tin rằng Imhotep tiếp tục phục vụ những người kế vị ông, Sekhemkhet (khoảng 2650 TCN), Khaba (khoảng 2640 TCN) và Huni (khoảng 2630–2613 TCN). Các học giả vẫn chưa thống nhất về việc liệu Imhotep có phục vụ cả bốn vị vua của triều đại thứ ba hay không, nhưng bằng chứng cho thấy ông sống rất thọ và được trọng dụng nhờ tài năng của mình.
Di sản
Một số tác phẩm mang tính giáo huấn về đạo đức và tôn giáo, cũng như thơ ca, các quan sát khoa học và các luận văn kiến trúc, cũng được cho là của Imhotep nhưng không còn tồn tại; chúng được nhắc đến trong các tác phẩm của các nhà văn sau này. Về kiệt tác của ông, Kim tự tháp bậc thang, Miroslav Verner viết:
Ít công trình nào chiếm vị trí quan trọng trong lịch sử nhân loại như Kim tự tháp bậc thang ở Saqqara… Có thể nói không ngoa rằng quần thể kim tự tháp này là một cột mốc trong sự phát triển của kiến trúc đá hoành tráng ở Ai Cập và trên thế giới nói chung.
Tại đây, đá vôi lần đầu tiên được sử dụng trên quy mô lớn làm vật liệu xây dựng, và ý tưởng về một lăng mộ hoàng gia đồ sộ hình kim tự tháp lần đầu tiên được hiện thực hóa. Trong một bản khắc thuộc triều đại thứ 19 được tìm thấy ở phía nam Saqqara, người Ai Cập cổ đại đã mô tả Djoser là "người khai phá đá", mà chúng ta có thể hiểu là người phát minh ra kiến trúc đá.
Nguồn: Sia Tours
