Door Joan Feliz
El Inmobiliario
Santo Domingo groeit niet alleen, het raakt ook oververhit. Hetzelfde gebeurt in Santiago, Punta Cana en elke andere groeiende stad in het land. Steeds intensere hittegolven, watertekorten tijdens het hoogseizoen, een stijgend energieverbruik en het verdwijnen van groene ruimten zijn duidelijke tekenen dat het traditionele model voor stadsontwikkeling zijn grenzen heeft bereikt.
We staan niet alleen voor deze realiteit. Steden als Medellín in Colombia en Barcelona in Spanje zijn al meer dan tien jaar geleden begonnen met het transformeren van hun stedelijke aanpak op basis van duurzaamheidscriteria. Medellín is er bijvoorbeeld in geslaagd de temperatuur in kritieke gebieden met meer dan 2°C te verlagen dankzij de aanleg van groene corridors, groene daken en de vervanging van thermisch schadelijke gebouwen door milieuvriendelijke materialen. In Barcelona bevorderde het Stedelijk Klimaatplan van 2018 de creatie van 'klimaateilanden': herontworpen stedelijke ruimtes met vegetatie, schaduw en natuurlijke ventilatiesystemen die niet alleen de omgeving koelen, maar ook de hittestress bij ouderen en kinderen verminderen. Deze steden zijn een voorbeeld geworden omdat ze al vroeg begrepen dat het niet alleen gaat om meer bouwen, maar om beter bouwen, met klimaat en welzijn als prioriteiten.
Vandaag de dag heeft de Dominicaanse Republiek meer dan ooit behoefte aan een nieuwe architectuur. Niet alleen esthetisch aantrekkelijk, maar ook klimaatbewust, milieuvriendelijk en sociaal verantwoord. Groene bouwtechnieken zijn het meest concrete antwoord dat we hebben op de dreiging van klimaatverandering, met name in eilandgebieden waar de effecten van de opwarming van de aarde intensiever en sneller voelbaar zijn.
Hitte als nieuwe stedelijke vijand
Dominicaanse steden zitten gevangen in een vicieuze cirkel: meer beton, minder bomen, meer hitte, meer airconditioning, meer energieverbruik en meer uitstoot. Volgens gegevens van het Caribisch Klimaatveranderingsobservatorium zijn de gemiddelde temperaturen in stedelijke gebieden van het land de afgelopen 30 jaar met 1,2°C tot 1,8°C gestegen. Dit is significant. Een stijging van slechts één graad kan het energieverbruik met wel 20% verhogen, luchtwegaandoeningen doen toenemen en de levenskwaliteit verslechteren.
Dit fenomeen, bekend als het 'stedelijk hitte-eiland', wordt verergerd door het willekeurige gebruik van warmteabsorberende en warmtevasthoudende materialen – zoals asfalt en beton – het verwijderen van vegetatie en de gebrekkige natuurlijke ventilatie in conventionele gebouwontwerpen. In steden zoals Santo Domingo wijzen studies van PUCMM uit dat de temperaturen in dichtbevolkte gebieden tot wel 5°C hoger kunnen liggen dan in omliggende gebieden met vegetatie.
Wat houdt duurzaam bouwen in?
Groene architectuur is geen luxe; het is een technische, strategische en urgente oplossing. Tot de meest prominente principes en technieken behoren:
Oriëntatie en kruisventilatie: Ontwerp woningen die optimaal gebruikmaken van de noordoostelijke passaatwinden, die het grootste deel van het jaar in het Caribisch gebied waaien, om de behoefte aan ventilatoren en airconditioners te verminderen.
Reflecterende materialen en koele daken: Gebruik speciale verf, witte membranen en reflecterende keramische tegels die de absorptie van zonnewarmte verminderen, waardoor de binnentemperatuur tot wel 6°C daalt.
Groene daken en gevels: Levende daken of muren met inheemse planten die warmte verminderen, water vasthouden, de lucht zuiveren en bijdragen aan de stedelijke biodiversiteit.
Natuurlijke en kunstmatige schaduw: gebruik dakoverhangen, pergola's, plantenbakken, zonnepanelen die naast energieopwekking ook zonwering bieden, en strategisch geplante bomen om bescherming tegen de zon te bieden zonder ruimtes af te sluiten.
Gebruik van lokale en bioklimatische materialen: zoals thermische blokken met hoge dichtheid, behandeld bamboe, panelen van rietbagasse, gecertificeerd hout of geperste leemstenen die isoleren, de luchtvochtigheid reguleren en een lage CO2-voetafdruk hebben.
Regenwateropvang en grijswaterzuivering: eenvoudige systemen die water opvangen voor het besproeien van tuinen, schoonmaken en zelfs voor toiletten, waardoor de druk op grondwaterlagen wordt verminderd en het circulair gebruik van de hulpbron wordt bevorderd.
Zonnepanelen, passieve systemen en klimaatautomatisering: om schone energie op te wekken, temperatuur en verbruik automatisch te regelen en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen.
Deze technieken verbeteren niet alleen de thermische en energie-efficiëntie, maar verlagen volgens gegevens van de National Council for Climate Change and Clean Development Mechanism (CNCCMDL) ook de maandelijkse energiekosten in huizen met wel 40%.
Bouwen met oog voor klimaat en omgeving
Een van de belangrijkste lessen van steden als Medellín, Curitiba en Barcelona is dat duurzaamheid niet alleen afhangt van technologie, maar ook van een alomvattende aanpak. Het is niet voldoende om simpelweg een zonnepaneel op het dak te plaatsen: hele wijken moeten worden gepland met aandacht voor schaduw, luchtcirculatie, goede afwatering en toegang tot groene ruimtes.
Hier in de Dominicaanse Republiek zijn er al voorbeelden: EDGE- en LEED-gecertificeerde projecten in Santo Domingo Oost en Punta Cana die erin geslaagd zijn hun energieverbruik met 30% te verminderen en de binnentemperatuur met 3 tot 5 graden te verlagen zonder gebruik te maken van airconditioning. Deze projecten zijn niet alleen duurzamer, maar ook winstgevender, beter verkoopbaar en worden door nieuwe generaties meer gewaardeerd.
De markt vraagt er ook om
Kopers vragen niet langer alleen naar locatie of woonoppervlakte: ze vragen ook naar ventilatie, materialen, natuurlijk licht en energiekosten. Uit een onderzoek van ACOPROVI uit 2023 bleek dat 63% van de kopers tussen 25 en 45 jaar bereid zou zijn meer te betalen voor een woning die energiezuinig en klimaatbestendig is.
Ook financiële instellingen beginnen betere rentetarieven te bieden voor duurzame projecten, en multilaterale financieringsorganisaties geven steeds vaker prioriteit aan ontwikkelingen die criteria voor mitigatie en adaptatie integreren.
Overheidsbeleid moet stimuleren, niet belemmeren
Het huidige regelgevingskader sluit echter nog steeds niet aan op deze nieuwe realiteit. De procedure voor het verkrijgen van milieuvergunningen is nog steeds traag, verwarrend en zeer bureaucratisch. Dit ontmoedigt ondernemers met goede bedoelingen die op een milieuvriendelijke en verantwoorde manier willen bouwen.
De Dominicaanse Republiek moet haar bouwvoorschriften aanpassen om de integratie van criteria voor energie-efficiëntie en klimaatbestendigheid verplicht te stellen. Net zoals het momenteel illegaal is om zonder bouwvergunning te bouwen, zou het ondenkbaar moeten zijn om een gebouw neer te zetten zonder de CO2-uitstoot, het energieverbruik of de impact op de stedelijke temperatuur te berekenen.
Conclusie: De toekomst wordt vandaag gebouwd, anders komt ze helemaal niet
Groene architectuur is geen modegril. Het is de nieuwe norm. Elk project dat geen technieken toepast om warmte tegen te gaan, emissies te verminderen en waterbronnen te beschermen, zal binnen enkele jaren een last worden voor de eigenaren, de gebruikers en de overheid.
Bouwen met oog voor het milieu is niet alleen goed voor de planeet, het is ook slimmer, kosteneffectiever en urgenter dan ooit. In een land als de Dominicaanse Republiek, waar toerisme, levenskwaliteit en klimaatbestendigheid hand in hand gaan, mag duurzaam bouwen geen uitzondering zijn: het moet de norm zijn.
De auteur heeft een MBA, is specialist in digitale marketing en operationeel manager bij bouwbedrijf Incaribe, met meer dan 10 jaar ervaring in de bouw- en toerismesector.
