Hoewel COP31 aanpassing, veerkracht en klimaatfinanciering centraal stelt in de internationale onderhandelingen, wordt de Dominicaanse Republiek geconfronteerd met risico's die het hele grondgebied, de watervoorraden, de gezondheidszorginfrastructuur en de leefomstandigheden van de bevolking aantasten
SANTO DOMINGO. – Hoewel de Dominicaanse Republiek nieuwe toezeggingen en aanpassingsplannen heeft, wijzen officiële documenten op financiële beperkingen, ongelijkheden in de toegang tot basisvoorzieningen en nog openstaande taken om de reactiecapaciteit te versterken.
De kwetsbaarheid voor klimaatverandering begint niet pas wanneer een orkaan aan land komt, en eindigt ook niet wanneer het water zich terugtrekt. Het manifesteert zich ook in huishoudens met onbetrouwbare toegang tot water, gemeenschappen die in kwetsbare gebieden wonen en zorginstellingen die hun dienstverlening tijdens een noodsituatie moeten kunnen voortzetten.
Het land wordt geconfronteerd met bedreigingen die verder gaan dan orkanen. In de meest recente Nationaal Bepaalde Bijdrage (NDC 3.0), ingediend bij het Raamverdrag van de Verenigde Naties inzake klimaatverandering, worden langdurige droogtes, stedelijke overstromingen, kusterosie en hoge temperaturen aangemerkt als prioritaire risico's.
Deze verschijnselen hebben gevolgen voor de infrastructuur, ecosystemen, voedselzekerheid en het levensonderhoud. De impact ervan is echter niet gelijk verdeeld: economische en sociale omstandigheden bepalen grotendeels het vermogen van elk huishouden om te reageren en te herstellen.
In deze context vindt de 31e Conferentie van de Partijen over Klimaatverandering (COP31) plaats van 9 tot en met 20 november in Antalya, Turkije. De internationale agenda omvat aanpassing aan klimaatverandering, klimaatfinanciering, de energietransitie en de implementatie van oplossingen. Voor de Dominicaanse Republiek biedt de bespreking een kader om niet alleen haar verplichtingen te onderzoeken, maar ook de beschikbare middelen en capaciteiten om deze na te komen.
Een open gebied en kwetsbare woningen
NDC 3.0 erkent de kwetsbaarheid van het land, vanwege zijn eilandstatus en geografische ligging, voor extreme hydrometeorologische gebeurtenissen. Tot de maatregelen behoren onder meer het versterken van de sanitaire infrastructuur in toeristische gebieden, het bevorderen van veerkrachtige stedelijke vernieuwing, het beheren van stroomgebieden en het herstellen van mariene en kustecosystemen.
De blootstelling van een gebied is nauw verbonden met de sociaaleconomische omstandigheden van de bevolking. Gemeenschappen in de buurt van rivieren en ravijnen, nederzettingen in overstromingsgevoelige gebieden en plattelandsgezinnen die direct afhankelijk zijn van natuurlijke hulpbronnen, lopen specifieke risico's. Gezinnen met kwetsbare huisvesting, onregelmatige toegang tot water en beperkte economische middelen hebben ook andere herstelvooruitzichten.
De Climate Shock Vulnerability Index (IVACC), ontwikkeld door het Single Beneficiary System (SIUBEN) met technische ondersteuning van het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP), stelt ons in staat om deze relatie tussen de leefomstandigheden van huishoudens en hun blootstelling aan tropische stormen, droogtes en overstromingen te observeren.
De resultaten, gebaseerd op de derde sociaaleconomische huishoudenquête van SIUBEN, uitgevoerd in 2018, identificeerden 525.407 huishoudens met een hoge kwetsbaarheidsindex, wat overeenkomt met 25,1% van de huishoudens die geregistreerd staan in de prioritaire armoedegebieden.
Tot de provincies met de hoogste percentages behoorden El Seibo met 47%, Azua met 46% en Hermanas Mirabal met 43%. De planningsregio's Cibao Nordeste en El Valle registreerden respectievelijk percentages van 39% en 38,4%.
Deze cijfers vertegenwoordigen niet alle Dominicaanse huishoudens, noch vormen ze een actuele meting voor 2026. Ze corresponderen met de bevolking die in dat onderzoek is geregistreerd. Hun waarde ligt in het aantonen van de invloed van armoede en leefomstandigheden op het vermogen om klimaatschokken het hoofd te bieden.
Water en sanitaire voorzieningen: verschillen tussen huishoudens
De beschikbaarheid van water en sanitaire voorzieningen zijn fundamentele onderdelen van aanpassing. Droogte en veranderde neerslagpatronen kunnen de watervoorziening in gevaar brengen, terwijl overstromingen en verontreiniging van waterbronnen extra gezondheidsrisico's met zich meebrengen.
Deel II van de tiende nationale volkstelling van 2022, gepubliceerd door het Nationaal Bureau voor de Statistiek (ONE) in mei 2026, biedt een overzicht van de voorwaarden voor toegang tot deze diensten.
Volgens het document ontvangt 62,7% van de huishoudens water voor huishoudelijk gebruik vanuit het waterleidingnet in hun woning. Dit percentage loopt op tot 69,8% in stedelijke gebieden en daalt tot 44% in landelijke gebieden.
De verschillen zijn ook zichtbaar op het gebied van sanitaire voorzieningen. 2,8% van de huishoudens gaf aan geen toegang te hebben tot sanitaire voorzieningen, een percentage dat oploopt tot 6,4% in plattelandsgebieden, vergeleken met 1,4% in stedelijke gebieden.
Van de huishoudens met toegang tot sanitaire voorzieningen gebruikt 68,6% een septische tank en is 25,2% aangesloten op een openbaar rioolnetwerk. In landelijke gebieden bedraagt de aansluiting op openbare netwerken slechts 5,9%.
Uit de volkstelling blijkt ook dat 84,3% van de huishoudens flessenwater gebruikt om te drinken, een feit dat onderscheiden moet worden van de bron van de watervoorziening voor huishoudelijk gebruik.
Deze indicatoren meten niet direct de klimaatkwetsbaarheid en bepalen evenmin de continuïteit of drinkbaarheid van het geleverde water, maar ze beschrijven wel lacunes in de toegang tot basisvoorzieningen die van invloed kunnen zijn op het vermogen van huishoudens om perioden van schaarste, overstromingen en vervuiling het hoofd te bieden.
Gezondheid in het licht van de klimaateffecten
Stijgende temperaturen en variaties in neerslag kunnen de frequentie van door vectoren overgedragen ziekten veranderen, de beschikbaarheid van veilig drinkwater beïnvloeden en de continuïteit van de gezondheidszorg tijdens noodsituaties in gevaar brengen. Dit toont aan dat klimaatverandering ook een uitdaging vormt voor de volksgezondheid.
In de Dominicaanse Republiek biedt dengue een voorbeeld van de relatie tussen klimatologische omstandigheden en epidemiologische surveillance. Op 4 november 2026 publiceerde het WHO Special Programme for Research and Training on Tropical Diseases een Dominicaanse ervaring met het EWARS-csd-systeem, dat epidemiologische gegevens combineert met gegevens over neerslag, temperatuur en luchtvochtigheid om het risico op een uitbraak tot wel 12 weken van tevoren te voorspellen.
Het instrument is actief in negen provincies met een hoog risico en bereikt ongeveer 1,88 miljoen mensen, wat neerkomt op minder dan een derde van de 32 provincies. Een netwerk van 82 gezondheidsfunctionarissen ontvangt de wekelijkse rapporten, en de WHO-beoordeling van 7 augustus 2026 identificeerde actieve waarschuwingssignalen in zes van de negen deelnemende provincies.
Het land beschikt ook over het Nationaal Plan voor Gezondheid en Klimaatadaptatie 2025-2030, ontwikkeld door het Ministerie van Volksgezondheid met technische ondersteuning van PAHO en WHO. Dit document beschrijft plannen om de epidemiologische surveillance te versterken, klimaatinformatie te integreren in de gezondheidsplanning en de ziekenhuisinfrastructuur aan te passen.
Tot de nog te behalen doelen behoren het creëren van een geïntegreerd klimaat- en gezondheidsinformatiesysteem tegen 2028 en het ontwikkelen van een atlas van kwetsbaarheden in de gezondheidszorg tegen 2030. Ook is het plan om de veiligheidsbeoordelingen van ziekenhuizen uit te breiden naar tweedelijns- en derdelijnszorginstellingen.
De financieringsuitdaging
Het gezondheidsplan zelf erkent een belangrijke beperking: de Dominicaanse Republiek beschikt nog steeds niet over een specifieke financieringsstrategie om de risico's van rampen als gevolg van de extreme gevolgen van klimaatverandering te beheersen.
Volgens hoofdstuk 10 vertrouwt het land voornamelijk op mechanismen die na een noodsituatie worden ingezet, zoals herverdeling van de staatsbegroting, kredietverlening en humanitaire hulp. Het document waarschuwt dat de beschikbare preventieve instrumenten mogelijk ontoereikend blijken bij grootschalige rampen en dat veel aanpassingsmaatregelen de nationale financiële draagkracht te boven gaan en externe financiering vereisen.
De waarschuwing benadrukt dat paraatheid op het gebied van gezondheidszorg niet alleen afhangt van plannen, protocollen en bewakingssystemen. Het vereist ook middelen om preventieve maatregelen te implementeren, faciliteiten te beschermen en de continuïteit van de dienstverlening te waarborgen in geval van een noodsituatie.
WHO: Voorkomen is beter dan genezen
Aan de vooravond van COP31 publiceerde de WHO het rapport 'Global benefits and costs of priority actions on climate change and health', waarin de gezondheids-, milieu- en economische voordelen worden geschat van het opschalen van zes klimaat- en gezondheidsgerelateerde interventies.
Volgens hun prognoses zou de wereldwijde implementatie van deze maatregelen jaarlijks ongeveer 1,6 miljoen doden kunnen voorkomen en 3,9 biljoen dollar aan economische voordelen opleveren, naast 5,4 biljoen dollar aan jaarlijkse belastingvoordelen.
De interventies omvatten onder meer waarschuwingssystemen voor hittegolven, klimaatbestendig drinkwater, basisvoorzieningen voor sanitaire voorzieningen, hygiëne en handwassen, schonere brandstoffen en kooktechnologieën, en een efficiënt prijsbeleid voor fossiele brandstoffen.
De gecombineerde toepassing zou ook zo'n 17 miljard ton CO2-equivalent aan uitstoot kunnen voorkomen. De WHO schat dat bij vijf van de zes interventies die via een kosten-batenanalyse zijn geëvalueerd, elke geïnvesteerde dollar ongeveer 24 dollar aan voordelen oplevert.
De cijfers corresponderen met scenario's voor wereldwijde expansie en vormen geen gegarandeerde resultaten of specifieke schattingen voor de Dominicaanse Republiek. Hun relevantie voor het land ligt in het feit dat verschillende van de maatregelen overeenkomen met problemen die zijn vastgesteld in huishoudens en in hun nationale aanpassingsinstrumenten: water, sanitaire voorzieningen, gezondheidszorg en bescherming tegen extreme temperaturen.
Verplichtingen en de kosten om deze na te komen
De Nationaal Bepaalde Bijdrage (NDC) 3.0 van de Dominicaanse Republiek, die in juni 2026 werd gepresenteerd, legt de klimaatdoelen van het land voor de komende jaren vast. Het document verplicht het land ertoe de uitstoot van broeikasgassen met 28% te verminderen tegen 2030 en met 32% tegen 2035, vergeleken met het scenario van ongewijzigd beleid.
Van de verwachte reductie in 2030 komt 8,5% overeen met een onvoorwaardelijke toezegging, terwijl de resterende 19,5% afhankelijk is van externe financiering, technologieoverdracht, capaciteitsopbouw en internationale samenwerking. De investeringen die nodig zijn voor mitigatiemaatregelen worden geschat op ongeveer 11,468 miljard dollar.
Wat betreft aanpassing omvat de bijdrage 41 maatregelen en 155 doelstellingen, verdeeld over zeven prioritaire sectoren, met een geschatte investering van ongeveer 12,251 miljard dollar. In het document wordt opgemerkt dat dit laatste bedrag een minimumschatting is, aangezien sommige maatregelen niet economisch konden worden gewaardeerd vanwege een gebrek aan informatie, en andere mogelijk aanvullende middelen vereisen.
In totaal bedragen de geschatte kosten voor mitigatie en adaptatie meer dan 23,7 miljard dollar. Dit zijn geen beschikbare fondsen of goedgekeurde budgettoewijzingen, maar geschatte middelen om de geplande acties uit te voeren.
De begroting en haar tegenstrijdigheden
De begrotingsuitvoering biedt een ander perspectief op de relatie tussen klimaatverplichtingen en overheidsuitgaven.
Het begrotingsuitvoeringsrapport januari-december 2025, gepubliceerd door de Algemene Directie Begroting (DIGEPRES), vermeldt dat de centrale overheid RD$ 158.845 miljoen heeft uitgegeven onder de noemer klimaatverandering.
Van dat bedrag had RD$49.420,6 miljoen, oftewel 31,1%, een positieve impact, terwijl RD$109.424,4 miljoen, of 68,9%, een negatieve impact had. Economische diensten vertegenwoordigden 91,7% van de geclassificeerde uitgaven en milieubescherming 7,6%.
Het totale bedrag betekent niet dat de staat RD$ 158.845 miljoen uitsluitend heeft besteed aan de bestrijding van klimaatverandering. De classificatie maakt onderscheid tussen uitgaven met zowel positieve als negatieve effecten op het klimaat, en het belang ervan ligt in het aantonen dat de begroting naast activiteiten die negatieve gevolgen voor het klimaat hebben, ook acties omvat die verband houden met aanpassing en mitigatie.
Van plannen tot effectieve bescherming
COP31 brengt landen samen rondom aanpassing aan klimaatverandering, financiering, energietransitie en de veerkracht van steden.
Voor de Dominicaanse Republiek heeft de discussie een concrete dimensie: het land heeft zijn klimaatverplichtingen geactualiseerd, beschikt over een plan voor gezondheidsaanpassing en heeft instrumenten om epidemiologische risico's te voorspellen.
Hun eigen documenten wijzen echter op financiële beperkingen, doelstellingen die nog steeds voor 2030 gelden, en waarschuwingssystemen waarvan de dekking niet het hele gebied bestrijkt. Censusgegevens tonen ook verschillen aan tussen stedelijke en landelijke huishoudens wat betreft toegang tot water en sanitaire voorzieningen.
De kloof tussen toezeggingen en effectieve bescherming kan niet alleen worden afgemeten aan het aantal goedgekeurde plannen of aangekondigde doelen. Het vereist ook een analyse van de beschikbare middelen, de voortgang van de maatregelen, de territoriale dekking en het vermogen van instellingen om hun diensten te blijven verlenen in geval van extreme gebeurtenissen.
In een gemeenschap met een onbetrouwbare watervoorziening, een woning in een overstromingsgebied of een ziekenhuis dat risico loopt op onderbrekingen in de dienstverlening, is klimaatadaptatie niet langer slechts een concept voor internationale onderhandelingen. Het wordt een voorwaarde voor de bescherming van de gezondheid, het levensonderhoud en de veiligheid van de bevolking.
Aanbevolen lectuur:
- Klimaatverandering: een herdefiniëring van risico's en beslissingen over hoe te bouwen in de Dominicaanse Republiek
- Klimaatverandering stelt het elektriciteitssysteem zwaar op de proef; de verliezen zouden tegen 2050 kunnen oplopen tot 17% van het bbp
- ADIE richt zich op de bescherming van het Dominicaanse elektriciteitsnet tegen orkanen en extreme weersomstandigheden
