Có một điều khiến tôi lo lắng mỗi khi chứng kiến trí tuệ nhân tạo được tích hợp gần như không thể thiếu vào các quy trình thiết kế kiến trúc, đẩy yếu tố con người xuống vai trò tùy chọn: chúng ta đang bắt đầu nhầm lẫn hiệu quả với ý nghĩa.
Tôi không nghi ngờ gì về việc trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ tồn tại lâu dài. Nó giúp chúng ta tiết kiệm thời gian, tối ưu hóa quy trình, cho phép chúng ta khám phá nhiều biến thể chỉ trong vài giây và cải thiện độ chính xác kỹ thuật. Nhưng chúng ta không thể quên một điều: kiến trúc không phải là một bài toán toán học có thể giải quyết bằng sự kết hợp dữ liệu tốt nhất.
Thiết kế không gian là về việc thấu hiểu cuộc sống. Và đó là nơi sự khác biệt bắt đầu.
Một thuật toán có thể xử lý hàng ngàn tài liệu tham khảo, xác định các mẫu và đề xuất các giải pháp chính xác về mặt hình thức. Nhưng nó không biết cảm giác lớn lên trong một ngôi nhà mà ánh sáng ban mai chiếu vào qua một cửa sổ cụ thể là như thế nào.
Ông ta không hiểu giá trị của một khoảng sân trong có thể gắn kết các thế hệ, cũng như nhu cầu riêng tư về mặt cảm xúc trong một môi trường đô thị ngày càng đông đúc. Trí tuệ nhân tạo phản hồi những gì được yêu cầu; ngược lại, kiến trúc sư thường khám phá ra những điều thậm chí còn chưa được nói ra.
Tôi cũng lo ngại về nguy cơ tiềm ẩn của sự đồng nhất hóa. Nếu chúng ta cung cấp cho hệ thống những gì đã tồn tại, những gì chúng ta nhận được sẽ là một phiên bản tối ưu hóa của chính thứ đó. Đúng vậy. Hiệu quả nữa. Nhưng ngày càng trở nên chung chung.
Và kiến trúc không nên hướng tới sự chung chung. Điều này càng không nên trong những bối cảnh như của chúng ta (Cộng hòa Dominica), nơi khí hậu, văn hóa và động lực xã hội đòi hỏi những giải pháp vô cùng đặc thù.
Chúng ta không thể để các thành phố của mình trở thành một cuốn danh mục toàn cầu thiếu bản sắc.
Còn một điểm nữa ít được bàn luận: trách nhiệm. Khi một thiết kế thất bại, khi một không gian không đáp ứng được nhu cầu, khi một quyết định ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của những người sinh sống trong đó, thì phải có người chịu trách nhiệm.
Đạo đức không thể được tự động hóa. Kiến trúc liên quan đến những quyết định ảnh hưởng đến sự an toàn, sức khỏe và phẩm giá con người. Giao phó việc đó mà không có tiêu chí cụ thể sẽ là vô trách nhiệm.
Ngoài ra còn có khía cạnh cảm xúc, khía cạnh mà không thể ghi lại bằng bất kỳ cơ sở dữ liệu nào. Không gian không chỉ có chức năng, mà còn mang lại cảm giác. Tỷ lệ của không gian, kết cấu của vật liệu, cách ánh sáng di chuyển suốt cả ngày—tất cả những điều đó tạo nên trải nghiệm. Và trải nghiệm không được lập trình, mà được cảm nhận.
Đó là lý do tại sao tôi nhấn mạnh: cuộc tranh luận không phải là liệu chúng ta có nên sử dụng trí tuệ nhân tạo hay không. Cuộc tranh luận thực sự là chúng ta sẽ sử dụng nó ở đâu.
Tôi không coi trí tuệ nhân tạo (AI) là mối đe dọa, nhưng cũng không coi nó là sự thay thế hoàn toàn. Tôi xem nó là một công cụ mạnh mẽ cần phải tuân theo sự phán đoán của con người. Kiến trúc sư không thể trở thành người vận hành phần mềm. Họ phải khắt khe hơn: một người thấu hiểu môi trường sống, một nhà chiến lược về yếu tố con người.
Bởi vì suy cho cùng, kiến trúc không chỉ là về những công trình xây dựng. Nó là về cuộc sống.
Và nếu trong quá trình đó chúng ta đánh mất khả năng suy nghĩ, đặt câu hỏi, cảm nhận và diễn giải, thì chúng ta sẽ đạt được tốc độ, nhưng lại đánh mất điều cốt yếu.
Kiến trúc của tương lai sẽ không phải là kiến trúc tận dụng tối đa công nghệ, mà là kiến trúc có sự rõ ràng để bảo tồn yếu tố con người trong khi vẫn tích hợp nó.
Tài liệu tham khảo:
