biển Sargassum không còn chỉ là mối phiền toái đối với khách du lịch; ngày nay nó còn định hình các thỏa thuận, công nghệ và quyền lực khu vực.
Phần thứ hai trong loạt bài này đặt ra câu hỏi lớn về tính bền vững của du lịch tại Cộng hòa Dominica. (2/5)
SANTO DOMINGO– Lidia đã đi từ Madrid đến Punta Cana để nghỉ mát. Cô nghĩ khách sạn của mình rất tuyệt và đã ra bãi biển từ sớm, tìm kiếm khung cảnh hoàn hảo như trong tranh mà cô đã thấy ở công ty du lịch. Khi đi ngang qua câu lạc bộ bãi biển, cô nhận thấy một mùi hôi thối, buồn nôn bốc lên từ một cơn gió mạnh. Cô gom khăn tắm lại và đi thêm vài mét nữa, cô thấy một nhóm công nhân đang chất đống rác bằng xẻng và máy cào. Sự hào hứng của cô tan biến khi cô nhìn khắp bãi biển từ trái sang phải và thấy toàn bộ bãi biển đều chuyển sang màu nâu.
Bên cạnh những màu sắc rực rỡ vốn có của vùng biển Caribe, giờ đây chúng ta phải thêm vào một màu sắc nữa: màu nâu của rong biển sargassum, thứ đang tràn vào từ Đại Tây Dương với số lượng lớn, được đẩy bởi dòng nước ấm hơn và do ô nhiễm, như các chuyên gia cảnh báo. Hiện tượng này, giống như bão, hiện nằm trong số những rủi ro lớn của khu vực, vì nó xâm chiếm các bãi biển, làm du khách sợ hãi, khiếncác chủ khách sạn, ngư dân và chính phủ mất ngủ, và gây ra chi phí dọn dẹp ước tính lên tới 200.000 đô la.
Hơn thế nữa, sargassum không chỉ đơn thuần là một vấn đề môi trường mà đã biến thành một chiến trường địa chính trị. Nó đã trở thành chủ đề của các hội nghị quốc tế, các cuộc họp thượng đỉnh của các bộ trưởng ngoại giao, các liên minh công nghệ và các khoản đầu tư trị giá hàng triệu đô la. Và, cũng như bất kỳ nguồn tài nguyên chiến lược nào, các tranh chấp và căng thẳng là không thiếu.
Sự hào hứng nảy sinh từ khả năng thu lợi nhuận từ loài tảo biển xâm lấncũng làm dấy lên nghi ngờ rằng các vấn đề môi trường đang được sử dụng như một công cụ tuyên truyền hơn là một giải pháp.
“Nếu không có quy định và giám sát, rong biển Sargassum có thể trở thành loại vàng mới mà ít người kiểm soát được và nhiều người phải gánh chịu hậu quả”, tổ chức phi chính phủ Grupo Jaragua cảnh báo.
Nhà thơ kiêm nhà văn nổi tiếng Ruth Hellertừng viết rằng Biển Sargasso luôn là “một biển trong biển”, bí ẩn và tự trị. Hình ảnh ẩn dụ này xuất hiện trong cuốn sách của bà, A Sea Within a Sea: Secrets of the Sargasso (2000). Vượt ra ngoài thơ ca, đến năm 2025, vùng biển Caribbean đã trở thành “một biển trong biển toàn cầu”, nơi cuộc tranh luận vẫn tiếp diễn về việc liệu “vàng nâu” có thúc đẩy các ngành công nghiệp sinh học hay không, ai sẽ thống trị chuỗi giá trị, hay liệu nó sẽ chỉ mãi là chất thải độc hại.
Căng thẳng ngoại giao và thực tiễn
Một trong những tranh chấp xảy ra khi Mexico và Cộng hòa Dominica thành lập một nhóm làm việc song phương để quản lý việc tiếp nhận hơn 40.000 tấn rong biển dự kiến sẽ đổ bộ vào bờ biển của họ vào năm 2025. Căng thẳng nảy sinh xoay quanh việc ai sẽ chịu chi phí xử lý rong biển, đặc biệt là đối với độc tố, kim loại nặng và chi phí hậu cần, cũng như việc ai sẽ thu được lợi ích từ chuỗi giá trị thương mại tiềm năng.
Rong biển Sargassum là một trong những thách thức lớn mà ngành du lịch đang phải đối mặt hiện nay. (Solangel Valdez/El Inmobiliario).
Tại Mexico, các chủ khách sạn ở Quintana Roo phàn nàn rằng các rào cản và hỗ trợ chính thức không bao phủ hết tất cả các kilomet bờ biển bị ảnh hưởng, như báo El Economista đưa tin năm 2021, và ở phần còn lại của vùng Caribe, các cộng đồng ven biển ít khách du lịch hơn yêu cầu các cam kết quốc tế phải được chuyển thành hành động cụ thể tại địa phương, chứ không chỉ là bằng cấp và các cuộc họp bàn tròn.
Tại Cộng hòa Dominica, chính phủ đã đưa ra nhiều sáng kiến mạnh mẽ (Nội các Quốc gia, sắc lệnh, liên minh khu vực), được bổ sung bởi các sáng kiến học thuật, nhưng cũng có báo cáo về khoảng cách giữa diễn ngôn ngoại giao và việc thực hiện thực tế tại các bãi biển nhỏ hơn hoặc các cộng đồng ven biển không thuộc các điểm đến du lịch.
Bàn cờ quốc tế
Trong cuốn tiểu thuyết nổi tiếng *Wide Sargasso Sea* (1966), nhà văn Jean Rhys đã biến nó thành một phép ẩn dụ cho những bản sắc bị kìm nén và những căng thẳng thuộc địa nảy sinh trong chuyến đi đầu tiên của Christopher Columbus, khi các thủy thủ của ông gặp khó khăn bởi lượng thực vật khổng lồ bao quanh tàu của họ. Năm thế kỷ sau, vùng biển ấy đã nhân lên gấp bội và giờ đây tràn ngập các bãi biển vùng Caribe với số lượng khổng lồ, vẽ nên một bản đồ quyền lực trong khu vực.
Tại COP28 ở Dubai năm 2023, Liên minh châu Âu đã trình bày sáng kiến "Biến rong biển Sargassum thành cơ hội kinh tế" trong khuôn Cổng thông tin toàn cầu dành cho khu vực Mỹ Latinh và Caribe. Pháp và các vùng lãnh thổ như Guadeloupe và Martinique, Mexico và Cộng hòa Dominica đã đảm nhận các vai trò lãnh đạo trong sáng kiến này.
Liên minh châu Âu dành một phần ngân sách hợp tác khí hậu cho vấn đề này và (IDB) cũng đưa vấn đề này vào danh mục đầu tư của mình, tài trợ các dự án với tổng trị giá hơn 2 triệu đô la Mỹ, mặc dù khoảng cách giữa cam kết và việc thực hiện ở cấp địa phương vẫn còn tồn tại.
Rong biển Sargassum đã tiến một bước dài: từ chỗ chỉ là mối phiền toái đối với khách du lịch, nó đã trở thành một toàn cầu , nơi các khoản tiền, giải pháp và công nghệ được quyết định và có thể sớm được xuất khẩu sang châu Phi hoặc Thái Bình Dương.
Liệu nguồn tài nguyên vàng nâu của vùng Caribbean sẽ là tia lửa khơi nguồn cho một ngành công nghiệp sinh học công bằng, hay chỉ là một ảo ảnh ngoại giao che giấu nhiều chi phí hơn là lợi ích?
Tháng 6 năm ngoái, trong Hội nghị Đại dương Liên hợp quốc lần thứ ba (UNOC3) tại Nice, Cộng hòa Dominica đã dẫn đầu một sáng kiến về cuộc khủng hoảng này, tập hợp các đối tác như Mexico, Pháp, Costa Rica, Hiệp hội các quốc gia Caribe (ACS), OECS và các nước khác để trình bày một nghị quyết về các luồng tảo bẹ chung, giám sát, tài chính và quản trị.
Theo tuyên bố của bà Alicia Bárcena của Mexico, những thỏa thuận này vẫn chưa được chuyển thành tiến độ thực hiện rõ ràng hoặc nguồn tài trợ đầy đủ, bà thừa nhận rằng “chúng ta không có thời gian cho các biện pháp từng bước”. Áp lực đòi hỏi hành động khẩn cấp dẫn đến căng thẳng giữa tính cấp bách về khoa học/môi trường và khả năng thực hiện thực tế.
Chuỗi giá trị như một tầm nhìn
Cộng hòa Dominica sẵn sàng dẫn đầu cuộc chiến chống lại rong biển Sargassum. (Solangel Valdez/El Inmobiliario).
Khi năm 2025 đến gần, các nỗ lực phối hợp toàn bộ chuỗi cung ứng đang được tiến hành: giám sát vệ tinh (dự án INTEC), thu gom ngoài khơi, xử lý sơ bộ, chế biến công nghiệp và thị trường xuất khẩu. Quan trọng hơn, lần đầu tiên, người ta nói đến những cam kết về khối lượng và thời gian thực hiện, chứ không chỉ là các dự án thí điểm.
Với nguồn đầu tư thích đáng, Cộng hòa Dominica, nhờ vào cơ sở hạ tầng, năng lực giáo dục đại học và ngành du lịch, có thể dẫn đầu diễn đàn khu vực, nhưng nếu tụt hậu, Mexico hoặc các đảo thuộc vùng Tiểu Caribe sẽ đảm nhận vai trò đó. Rong biển
Sargassum không còn chỉ là một hiện tượng thủy triều bốc mùi khó chịu làm hỏng những bức ảnh trên Instagram và gây khó khăn cho ngư dân và chủ khách sạn. Đó là một thách thức về địa chính trị, kinh tế và môi trường, giống như ngành đường trong quá khứ gần đây hay ngành du lịch hiện tại, có thể định hình lịch sử vùng Caribe trong thế kỷ 21.
Vấn đề nan giải là liệu khu vực này có thể chuyển đổi nó thành một công bằng và bền vững hay sẽ bị mắc kẹt giữa những lời hứa và chi phí dọn dẹp ngày càng leo thang. Ở phía chân trời, ngoài tầm nhìn của Lucía, một biển trong biển đang hình thành, như Ruth Heller đã viết: một vũ trụ tự trị đầy bí ẩn và khả năng.
Vùng biển Caribbean phải quyết định xem rong biển Sargassum sẽ trở thành rác thải hay là tương lai.
Tài liệu tham khảo:
Ủy ban Châu Âu. (2023). Biến rong biển Sargassum thành cơ hội kinh tế. COP28, Dubai.
Reuters. (2025). Mexico và Cộng hòa Dominica đề xuất nỗ lực chung chống lại rong biển Sargassum.
INTEC. (2025). Dự án ResAgro-Sargasso.
Dominican Today. (2025). Bộ trưởng Du lịch phân bổ 1 triệu đô la Mỹ cho nghiên cứu về rong biển Sargassum.
Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ. (2024). Dự án DR-G0014 và DR-G0015.
Wired. (2025). Lượng rong biển Sargassum ở vùng biển Caribbean nhiều hơn bao giờ hết.
The Guardian. (2025). Các công ty khởi nghiệp về rong biển ở Grenada.
VogueBusiness. (2025). Liệu loại rong biển xâm lấn này có thể trở thành "cashmere của đại dương"?
