SANTO DOMINGO – De Dominicaanse architectuur heeft dinsdag een van haar meest invloedrijke figuren verloren. Architect Francisco Manuel “Cuqui” Batista Bisonó overleed op 101-jarige leeftijd. Hij laat een carrière van meer dan acht decennia achter, gewijd aan het transformeren van steden, het opleiden van generaties professionals en het beschouwen van architectuur als een instrument ten dienste van de mens.
Cuqui Batista, geboren op 6 juni 1925 in Santiago de los Caballeros, speelde een cruciale rol in de stedelijke ontwikkeling van het land. Volgens het biografische profiel dat door Construmedia, is zijn kenmerkende stijl terug te vinden in enkele van de meest iconische institutionele, culturele, educatieve en stedelijke projecten van de Dominicaanse Republiek, waarvan vele nog steeds een integraal onderdeel vormen van het dagelijks leven van duizenden Dominicanen.
Hij was meer dan alleen een architect; hij was een denker over de stad. Volgens getuigenissen die het mediakanaal verzamelde in een speciaal interview uit 2025, herinneren degenen die met hem samenwerkten hem als een rigoureuze, zorgvuldige en zeer ethische professional, ervan overtuigd dat elk project, ongeacht de schaal, moest inspelen op de behoeften van de samenleving en respect moest tonen voor de omgeving waarin het werd gebouwd.
Zijn betrokkenheid bij de architectuur reikte verder dan zijn professionele praktijk. Volgens het overlijdensbericht van het Dominican College of Architects (CAD) was Cuqui Batista een van de oprichters van die organisatie en speelde hij een actieve rol in het pleiten voor een onafhankelijke beroepsvereniging.
Een visionair die zijn stempel op steden heeft gedrukt
Nadat Batista in 1945 naar Santo Domingo was verhuisd om architectuur te studeren aan de Autonome Universiteit van Santo Domingo (UASD), begon hij aan een carrière die hem volgens het presidentschap.
Volgens historische gegevens verzameld door het Ministerie van Cultuurheeft hij gedurende zijn professionele carrière meegewerkt aan het ontwerp van belangrijke gebouwen en infrastructuur die de stedelijke ontwikkeling van het land hebben vormgegeven. Het Paleis van Schone Kunsten springt eruit; dit wordt beschouwd als zijn meest iconische werk en een van de belangrijkste voorbeelden van moderne nationale architectuur.
Tot zijn nalatenschap behoren ook het ontwerp van de eerste brandweerkazerne in Santiago, het gebouw van de Sociaal-Christelijke Hervormingspartij, het Beroepsgebouw aan de Las Carreras Avenue, een deel van de eerste gebouwen van de Pauselijke Katholieke Universiteit Madre y Maestra (PUCMM) in Santiago, evenals 26 bruggen op de Duarte-snelweg tussen Santiago en Santo Domingo.
In Santiago kwam zijn visie op stadsplanning ook tot uiting in projecten die de groei van de stad mede hebben vormgegeven, zoals de urbanisaties Los Jardines Metropolitanos en Las Colinas, en het winkelcentrum Los Jardines, een gebouw waarin momenteel diverse overheidsinstanties zijn gevestigd.
Zijn professionele oeuvre omvatte ook meer dan twintig stadsvernieuwingsprojecten, tientallen institutionele, commerciële en religieuze gebouwen, woningbouw- en wegenprojecten, waarmee hij een werk vormde dat de architectuur oversteeg en de stedenbouw van het land beïnvloedde.
Architectuur opgevat als een dienstverlening
Cuqui Batista beschouwde architectuur niet alleen vanuit een esthetisch perspectief, maar verdedigde ook een visie die gebaseerd was op functionaliteit, klimaat, structurele veiligheid en betrokkenheid bij de stad.
Volgens Centro Leonwas hij zijn hele leven lang een fervent student van stedenbouw en de belangrijkste stromingen in de internationale architectuur. Hij bewonderde de ideeën van Walter Gropius, Le Corbusier en Ludwig Mies van der Rohe, maar stond erop dat elk project aansloot op de Dominicaanse realiteit en niet simpelweg buitenlandse modellen kopieerde.
Zijn gedachtegoed kwam tot uiting in talrijke geschriften en essays, waarin hij de uitdagingen van stedelijke groei analyseerde en oplossingen ter discussie stelde die volgens hem de levenskwaliteit van de burgers beïnvloedden.
Zelfs op honderdjarige leeftijd bleef hij schetsen maken en voorstellen ontwikkelen voor veiligere gebouwen die bestand zouden zijn tegen aardbevingen, waarmee hij aantoonde dat zijn intellectuele nieuwsgierigheid tot op hoge leeftijd intact was gebleven.
De leraar die generaties heeft gevormd
Naast zijn werken zijn degenen die tijd met Batista hebben doorgebracht het erover eens dat een fundamenteel onderdeel van zijn nalatenschap schuilt in de mensen die hij heeft helpen vormen.
Decennialang transformeerde hij zijn studio tot een leeromgeving waar jonge architecten niet alleen technische kennis opdeden, maar ook een werkfilosofie ontwikkelden die gebaseerd was op eerlijkheid, professionele nauwgezetheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid.
Zijn bescheidenheid kwam tot uiting in een zin die hij vaak herhaalde: "Ik ben mijn hele leven een eenvoudige cartoonist geweest", een uitspraak die Construmedia oppikte tijdens een interview dat in 2025 werd gepubliceerd. Deze omschrijving stond echter in schril contrast met de erkenning die hij ontving van zowel collega's als nationale en internationale instellingen.
Een van de belangrijkste momenten in zijn carrière vond plaats in 2025, toen de Pauselijke Katholieke Universiteit Madre y Maestra (PUCMM) hem een eredoctoraat. Zoals de universiteit tijdens haar 111e diploma-uitreiking op de campus in Santiago, was deze erkenning een blijk van waardering voor zijn buitengewone bijdragen aan de Dominicaanse architectuur en zijn invloed op de ontwikkeling van de universiteitscampus, waar hij enkele van de eerste gebouwen en het oorspronkelijke masterplan ontwierp.
Een eeuw van erkenning
De betekenis van zijn werk is de afgelopen decennia door diverse instellingen erkend.
Volgens historische gegevens over zijn professionele carrière werd hij in 2006 door de Vereniging van Architecten van de Dominicaanse Republiek uitgeroepen tot Levend Erfgoed van de Dominicaanse Architectuur. Vervolgens ontving hij de José Ramón Báez López-Penha-prijs als icoon van de Dominicaanse architectuur, erkenning van de Harry Walter Palm Foundation, het Dominicaanse College van Ingenieurs, Architecten en Landmeters (CODIA) en het Ministerie van Cultuur voor zijn bijdragen aan het Paleis van Schone Kunsten. Hij werd ook geëerd tijdens de opening van de XII Internationale Biënnale van Architectuur en Stedenbouw in 2024 en ontving een onderscheiding voor uitzonderlijke carrièreprestaties tijdens de Construgala Awards in 2025.
Deze eerbetuigingen weerspiegelden de heersende consensus binnen de sector over de omvang van een carrière die meer dan acht decennia omspande en een belangrijk deel van het nationale architectuurlandschap hielp vormgeven.
Een erfenis die nog steeds overeind staat
Met het overlijden van Francisco "Cuqui" Batista komt er een einde aan het leven van een van de architecten die het meest hebben bijgedragen aan het denken over en de bouw van de hedendaagse Dominicaanse Republiek.
Zijn naam zal voor altijd verbonden blijven aan werken zoals het Paleis voor Schone Kunsten, de eerste gebouwen van PUCMM, de brandweerkazerne van Santiago, de bruggen van de Duarte-snelweg, stadsontwikkelingsprojecten die de groei van Santiago stimuleerden en talloze publieke en private projecten die nog steeds in gebruik zijn.
Maar misschien schuilt zijn grootste nalatenschap niet alleen in beton, staal of bouwtekeningen. Het ligt ook in een manier om architectuur te begrijpen als een verbintenis met mensen, steden en toekomstige generaties.
Francisco Manuel «Cuqui» Batista Bisonó (1925-2026) laat een oeuvre na dat een blijvend onderdeel zal zijn van het Dominicaanse landschap en de geschiedenis van de nationale architectuur.
Aanbevolen lectuur:
