Se pa sèlman pou selebre nesans Jezi, men pou tout moun chita ansanm, menm si nou diman pa janm wè youn lòt pandan ane a, epi pataje pi bon bagay kay la gen pou l ofri.
SANTO DOMINGO – Jodi a se pa yon dimanch òdinè. Jodi a, 21 desanm, yo tande menm fraz la nan plizyè milye kay dominiken: “Fòk nou al achte engredyan pou dine.” Depi byen bonè nan maten, yo enspekte frijidè a, gadmanje a, plaka a, tiwa yo—kote yo sere manje a—ak anpil atansyon.
Yon kaye kouche sou tab la pou pa gen anyen ki bliye, epi lis la ap vin pi long pandan chak moun ap ekri preferans yo, epi a yon pwen yon moun resite l tankou si se te yon powèm.
Si se te nan ane 60 yo, 70 yo, oubyen 80 yo, pi jèn yo t ap pwobableman rete nan kwen an jis nan douvanjou, apre yo fin resevwa yon bonis Nwèl, ap bwè te jenjanm ki fèt sou twa wòch nan yon gwo bwat oswa yon chodyè. Ata machin polis yo t ap klaksonnen, pandan timoun yo t ap chita an sèk ap rakonte istwa epi ri byen fò.
Paske nan Repiblik Dominikèn, se pa enprovize lavèy Nwèl. Se planifye. Se diskite. Moun yo sonje kijan yo te fè l ane pase, kijan paran ak granparan yo te fè l, epi, natirèlman, yo kritike kijan bèlsè yo te fè l. Lazay se youn nan plat ki pi danjere pou pote lè se tou pa w, paske si l rete sou tab la, sa vle di pèsonn pa t renmen l.
Pou nou retounen sou sijè a. Jodi a make ofisyèlman kòmansman long lavèy Nwèl la, yon tradisyon ki dire pi lontan pase nuit 24 la epi ki gen yon gwo pwa kiltirèl: manje kòm eskiz pafè pou rasanble fanmi, zanmi, vwazen, e menm nouvo mennaj ak kopin, nan yon rit kote nou konfime kiyès nou ye.
Yon tradisyon ki gen yon siyifikasyon sosyal ak emosyonèl.
Pou Dominiken yo, lavèy Nwèl la se pa sèlman yon dat relijye, lavèy nesans Jezikri. Se, anvan tout bagay, yon rit sosyal, jan sosyològ Dagoberto Tejeda Ortiz te eksplike nan yon entèvyou ki te pibliye nan Diario Libre an Desanm 2018.
Dagoberto te di ke dine Nwèl la “sèvi kòm yon espas pou reafime lyen familyal ak kominotè yo, kote eritaj panyòl ak katolik yo melanje ak pratik lokal yo adapte ak Karayib la.”
Nan lòt mo, se pa sèlman tann ak selebre nesans Jezi, men se tout moun ki chita ansanm, menm si yo diman wè youn lòt pandan ane a, epi pataje pi bon bagay kay la gen pou l ofri… kòmanse ak vyann kochon an epi, nan kou, wonm ak byè a.
Depi dimanch rive 24 la,
pran yon ti moman pou obsève epi remake aktivite klè a. Moun ap vini epi y ap soti nan mache a, nan makèt la, ak nan boucheri a. Yo achte engredyan esansyèl yo epi yo kite dènye minit frechè a pou pita. Ou pa ka antre nan makèt la. Pa gen pakin, gen gwo liy pou peye, epi si yo fè bon pen oswa vyann kochon griye… prepare w si ou pa t fè yon rezèvasyon.
Wi, paske pandan pifò moun te konn fè manje anvan, kounye a anpil moun pa gen tan pou melanje epis, marine pandan plizyè jou, epi kwit tout jounen an. Epi gen chenn makèt ki sètènman gen vyann kochon griye ki gen trè bon kalite ak yon ekselan gou lokal.
Antanke Dominikèn, nou pa ka fè bagay yo fasil. Youn nan manje prensipal nou yo se pastel en hoja (yon kalite tamale). Men, fè l lakay se yon pwosesis ki souvan pran plis pase yon jou akòz konpleksite li, epi akòz mank de tan, anpil moun prefere achte yo epi konjele yo.
Gen kèk plat ki pa ka fèt nan yon apremidi. Gen resèt ki mande pasyans, long konvèsasyon, plizyè men k ap ede—oswa k ap antrave, selon ka a—epi bwason ki sèvi nan kwizin nan.
Ajitasyon an
Jodi a, dimanch, se jou pou lave machin, pou ale kay kwafè (byenke gen kèk ki pral prefere leve bonè nan 24 la pou yo gen bèl cheve san sant epis), epi kay kwafè. Se jou a gen moun ki pral sove al chache yon kochon nan Yamasá; gen lòt, ki pi kreyatif, ki pral anvi poul pintad epi ki pral soti al chache l kèlkeswa sa, paske yo pa vle vyann konjele nan makèt la. Oubyen petèt yo vle kabrit epi yo pral wè yo sou wout pou ale Hatillo.
Mache yo pral pi plen moun pase dabitid jodi a. Pral gen liy nan boucheri yo, machann legim yo pral ogmante pri sou tout bagay (kit ou ale nan Fwa Bèt Vivan an oswa nan Merca Santo Domingo), epi si ou pa ale bonè, ou pral gen move chans, yon bagay pèsonn pa vle.
Pou kenbe ou amize
Men yon resèt pou janm kochon style dominiken, yon resèt vrèman fèt lakay, kalite ki pa siyen pa okenn chèf pi popilè, men yo repete l pa kè nan anpil kwizin atravè peyi a, ak mezi prèske "a je" ak teknik lakay.
Sa a se vèsyon ki anjeneral pase de manman bay pitit fi, de matant bay neve, epi ki parèt chak Desanm, byenke de pli zan pli ra. Resèt sa a se yon envitasyon pou kenbe tradisyon sa a vivan.
Kwuis kochon griye, style dominiken (resèt fèt lakay)
Engredyan
1 kwis kochon (ant 5 ak 7 liv, de preferans ak po)
1 gwo tèt lay
1 gwo zonyon
2 piman Cubanelle
5 ti piman bon gou
Ji 6 a 8 zoranj tounen (si ou pa genyen, melanje ji zoranj lan ak sitwon)
Ji youn oubyen de sitwon,
2 gwo kiyè origan sèk
2 gwo kiyè tim sèch.
1 gwo kiyè pwav nwa.
Sèl selon gou.
1/2 tas lwil (mayi oubyen kanola).
1/2 tas diven wouj oubyen wonm dominiken (opsyonèl, men trè komen).
1 gwo kiyè sòs Worcestershire oubyen sòs soya (yon teknik modèn, men trè komen lakay ou).
Preparasyon:
1. Rase tout janm kochon an byen epi lave l ak zoranj tounen ak yon ti bikabonat. Si odè a twò fò, ou ka ajoute yon bon ti gout moutad.
2. Melanje tout engredyan yo ansanm (yon tas ji zoranj tounen) epi mete ji sitwon an sou kote.
3. Prepare janm kochon an: avèk yon kouto mens ki byen file, fè twou byen fon sou tout kò l, rive jis nan zo a.
4. Mete marinad la avèk prekosyon nan chak twou avèk yon ti kiyè, yon sache patisri, oswa menm dwèt ou. Sèvi ak nenpòt marinad anplis pou kouvri deyò janm kochon an. Mete gan chirijikal pou anpeche men ou pran sant lay pou yon semèn.
Kouvri byen sere epi mete nan frijidè pou omwen 24 èdtan, men idealman 2 ou 3 jou, vire kochon an yon fwa pa jou pou yon marinad inifòm.
5. Retire janm kochon an nan frijidè a omwen inèdtan anvan ou kwit li. Pou vyann lan vin mou epi pou l byen kwit, ou ta dwe griye kochon an pandan inèdtan pou chak liv vyann nan yon tanperati modere (180 degre Sèlsiyis).
Si ou prefere l konsa, pa gen pwoblèm. Men ti konsèy mwen an: mete vyann nan nan yon chodyè ak mwatye likid marinad la. Kwit li kouvri pandan omwen 4 èdtan sou dife ki pi ba a, vire l chak èdtan. Pa vire l pandan dènye èdtan an. Si sa nesesè (ak metòd kwit manje sa a, ou prèske pa janm bezwen fè sa), ajoute yon ti kras nan likid marinad la epi kouvri l ankò.
6. Kwit nan fou: Mete vyann nan ak anpil atansyon nan yon plat boulanjri fon, po a anlè, epi kwit nan yon fou ki chofe deja a 180 degre Sèlsiyis (350 degre Farennayt), kouvri ak papye aliminyòm, pandan inèdtan edmi. (Si ou vle, ajoute tranch pòmdetè mens nan plat boulanjri a; y ap fè yon bon plat akonpayman.)
Monte fou a a 220 degre Sèlsiyis (425 degre Farennayt). Yon fwa li rive nan tanperati sa a, retire papye aliminyòm nan, peze ji sitwon an sou vyann nan, epi kite l kwit pou 20 a 30 minit anplis. (Ji sitwon an ap fè po a pi kroustiyan, kidonk teste l ak yon kouto.) Vyann nan pare kounye a (ou ka tcheke si zo a soti fasilman). Dènye pati sa a se jis pou fè po a
byen kroustiyan. Sèvi ak nenpòt sa ou vle, epi bon apeti! Si gen rès manje, pa enkyete w, jou kap vini an se pou rechofe... e sa se yon lòt istwa nèt.
