SANTO DOMINGO.- Nan mitan yon nouvo kontèks jeoekonomik ak jeopolitik, peyi Amerik Latin nan ak Karayib yo ap fè fas ak yon chanjman demografik san parèy ki poze plizyè defi pou politik piblik ak devlopman nan rejyon an.
Reyalite sa a egzije pou simonte repons fragmenté yo epi avanse nan direksyon politik leta dirab sou tan, otorite yo te dakò jodi a pandan ouvèti Sizyèm Reyinyon Konferans Rejyonal sou Popilasyon ak Devlopman an, k ap dewoule jiska jedi 20 out nan Montevideo, Irigwe.
Nan ouvèti reyinyon an, ki te reyini plis pase 600 moun, patisipan yo te konfime ke Konsansis Montevideo a se plan aksyon rejyonal la sou popilasyon ak devlopman, epitou yon kad esansyèl pou mete dwa moun nan sant politik piblik yo.
José Manuel Salazar-Xirinachs, Sekretè Egzekitif Komisyon Ekonomik pou Amerik Latin nan ak Karayib la (CEPAL); Diene Keita, Direktè Egzekitif Fon Popilasyon Nasyonzini an (UNFPA); ak María Cristina Lustemberg Haro, Minis Sante Piblik Irigwe a, te louvri konferans lan.
“Bèl vil Montevideo sa a te òganize Premye Reyinyon Konferans Rejyonal nou an nan lane 2013, kote peyi yo te adopte Konsansis Montevideo sou Popilasyon ak Devlopman an. Mond lan chanje anpil depi lè sa a, pa sèlman akòz tandans teknolojik, anviwònman ak politik, men tou akòz boulvèsman reyèl ki transfòme jeopolitik, globalizasyon ak lòd mondyal la,” José Manuel Salazar-Xirinachs te deklare nan diskou ouvèti li a.
Chanjman demografik k ap fèt nan rejyon an
Egzekitif la te ajoute ke chanjman demografik rejyon an ap sibi a karakterize pa yon seri tandans, tankou rediksyon nan to fètilite ak to fètilite adolesan, ogmantasyon esperans lavi, vyeyisman make popilasyon an, rediksyon nan gwosè kay yo ak rekonfigirasyon tip fanmi yo, ogmantasyon koule migrasyon entènasyonal yo ak avansman ibanizasyon an.
“Tandans demografik sa yo poze plizyè defi klè pou politik piblik ak devlopman yo. Pou adrese pwoblèm sa yo, peyi yo bezwen yon pèspektiv ki gade davans epi kapasite pou reponn a senaryo antisipe yo,” li te deklare.
Konsekans tandans demografik yo
Sekretè Egzekitif CEPAL la te mete aksan sou lefèt ke konsekans tandans demografik yo pa aplike sèlman pou pwoblèm espesifik tankou sante, edikasyon, pansyon oswa swen. Yo reprezante transfòmasyon estriktirèl ki chanje nati kontra sosyal yo epi ki mete an defi kapasite gouvènans yo.
“Lonjevite vle di ke nan sosyete nou yo omwen sis jenerasyon pral koegziste de pli zan pli: timoun piti, timoun ki gen laj lekòl, jèn moun, granmoun, moun ki pi gran, ak moun ki gen plis pase 80 an. Pa janm gen tout jenerasyon sa yo ki te viv ansanm pou tout tan sa a anvan, epi chak gen demand ak atant yon ti jan diferan,” li te deklare.
“Vrè richès rejyon nou an se kapasite nou pou nou abite epi bay yon pliralite pataje pouvwa,” José Manuel Salazar-Xirinachs te mete aksan sou li.
Direktè Egzekitif UNFPA a, Diene Keita, deklare ke byenke chanjman demografik la inevitab, li pa yon kòz pou pesimis. “Se yon apèl pou dirije yon lòt jan, pou planifye pi davans, epi pou envesti avèk plis sajès nan moun pou asire pwosperite jenerasyon kap vini yo,” li te di.
“Amerik Latin nan ak Karayib la demontre depi lontan ke nou ka adrese chanjman demografik san krent, avèk solidarite, baze sou done, epi avèk yon angajman san fay pou dwa moun. Mond lan gen anpil bagay pou l aprann nan rejyon sa a,” li te ajoute.
Avètisman sou gwo inegalite yo
Minis María Cristina Lustemberg te avèti ke gwo inegalite, nouvo fòm esklizyon, ak defi émergentes yo pèsiste, sa ki mande repons inovatè ak dirab. "Transfòmasyon demografik, chanjman klimatik, migrasyon, diferans teritoryal, inegalite ant sèks yo, ak enpak kriz ekonomik ak sante yo oblije nou renouvle angajman nou yo," li te deklare.
Nan kontèks sa a, li te ensiste ke Sizyèm Konferans Rejyonal sou Popilasyon ak Devlopman an "konstitye yon espas privilejye pou echanje eksperyans, evalye pwogrè ki reyalize yo, rekonèt defi ki rete yo epi ranfòse yon ajanda komen ki baze sou koperasyon, prèv ak respè pou divèsite reyalite nasyonal nou yo ak reyalite rejyonal la.".
Pandan seyans ouvèti a, moun sa yo te prezan tou: Mario Lubetkin, Minis Afè Etranjè Irigwe; Tamara Paseyro, Minis Lojman ak Planifikasyon Teritoryal nan Irigwe; Paula Narváez, Direktè Rejyonal UNFPA pou Amerik Latin ak Karayib la; Rodrigo Arim, Direktè Biwo Planifikasyon ak Bidjè (OPP) Irigwe; Francisco José Coy, Anbasadè Kolonbi nan Irigwe; ak Luis Fidel Yáñez, Sekretè Komisyon CEPAL la.
Pandan reyinyon entègouvènmantal la, patisipan yo pral diskite sou efè chanjman demografik nan Amerik Latin nan ak Karayib la epi analize pwogrè, defi, bon pratik ak priyorite aktyèl pou aplikasyon Konsansis Montevideo sou Popilasyon ak Devlopman an.
Lekti rekòmande:
- Dapre CEPAL, sa yo se peyi Amerik Latin nan ak Karayib la ki te gen pi gwo antre Endivizyon Entènasyonal (IDE) an 2025
- Nouvo pwojeksyon CEPAL yo ogmante previzyon kwasans Repiblik Dominikèn nan soti nan 3.6% pou rive nan 4% pou 2026
- Repiblik Dominikèn kontinye pami peyi k ap dirije kwasans nan rejyon an, dapre yon rapò CEPAL
