Li gen sant lay ak zonyon, fèy silantro kraze, pwason ki fèk pran, lansan, ak yon posyon lanmou ki pwomèt sa syans pa ka fè. Mercado Modelo a gen sant, sitou, Repiblik Dominikèn
SANTO DOMINGO. – Depi li te louvri pòt li an 1943, nan mitan diktati Rafael Leónidas Trujillo a, bilding sa a sou Avni Mella te sèvi kòm sèn pou lavi chak jou dominiken yo nan vèsyon ki pi otantik li: fè bwi, santi move, negosye e yon ti jan majik.
Mercado Modelo a te youn nan travay ki pi fonksyonèl e ki pi dirab Henry Gazón Bona, yon achitèk ak astwològ dominiken-franse ki te fèt an 1909. Se menm moun ki te dèyè Moniman pou Ewo Restorasyon an nan Santiago ak Casa Vapor nan Santo Domingo, li te yon figi santral nan achitekti ofisyèl pandan epòk dominiken an, li te espesyalize nan beton ame. Moun ki te konstwi sete Guido D'Alessandro Lombardi, epi achitèk Moncito Báez López-Penha te kolabore tou nan pwojè a.
Estrikti a, ki antoure pa ri Santomé, Hernando de Gorjón, ri José del Monte y Tejada ak avni Mella, te konsevwa kòm premye sant apwovizyonman agrikòl Distri Nasyonal la: yon mache modèn pou yon diktati ki te bezwen montre modènite.
Men, anvan tout bagay, Santo Domingo te bezwen yon sant byen òganize pou komès manje a, yon kote vil la te ka jwenn nan yon sèl kote sa ki te rive gaye soti nan tout rejyon peyi a, e pou epòk sa a, yo te bati twa sant menm jan an: youn nan San Cristóbal, yon lòt nan Santiago ak youn nan Santo Domingo.
Enklav sant yo
Plizyè jenerasyon posede yon kat sansoryèl ke okenn plan achitekti pa t ka repwodui. Limyè maten an t ap koule nan lari Hernando de Gorjón, li t ap pote avèk li gwo pafen ti boutik flè yo, pandan machann yo t ap ranje bouke flè yo bò kote ti boutik ki t ap vann medikaman tradisyonèl oswa remèd botanik.
Depi granmaten, bon sant yo te melanje san lòd ni pwotokòl: tè mouye ki soti nan manyòk ki fèk rive soti Moca oubyen Yamasá, pwason fre, Dlo Florid, baton kannèl, lansan, oubyen mango ak gwayav. Toutotou yo, manje yo, grenn yo: diri kreyòl, ki disparèt kounye a, pwa nwa, wouj, ak pinto. Grenn kafe ak mayi kri pou griye.
Imaj depi lè yo te kreye Mercado Modelo a rive nan jounen jodi a. (Foto: AGN/Fidel Pérez).
Boucheri yo, kote yo te anseye diferans ki genyen ant roti ak boulet vyann, ak machann pwason yo, ak non espès vyann yo ekri sou katon, te okipe zèl lwès ak lès dezyèm etaj la, chak nan pwòp teritwa li. Magazen manje ak pwovizyon yo te pwolonje anba ak deyò, rive nan Ri Hernando de Gorjón.
Nan sant tout bagay sa a, te gen kèk boutik kado ki pa t ko konnen ke avèk letan yo t apral domine peyizaj la, antoure ak machann legim ak kèk ti boutik k ap vann recho ak chodyè an fè, krich aliminyòm ak emaye, kiyè an bwa, paswa kafe, bale guano ak po chanm emaye.
Men, kè mache a se te eskalye li a sou Avni Mella. Laj e toujou ap okipe, se te tou kote pi renmen pou vandè tikè lotri ak operatè salon parayj yo, ki te ofri chans chak èdtan ak yon nimewo diferan ak menm pwomès ki pa chanje a: sa a se pri dimanch la. Pèsonn pa t vrèman kwè yo. Tout moun te koute, e anpil te eseye chans yo.
Pou anpil rezidan Meksiko atravè plizyè jenerasyon, Mercado Modelo te yon kalite lekòl enfòmèl, yon kote yo te aprann ke manje gen yon jewografi. Yo te aprann negosye san yo pa ofanse, fè kalkil mantal anvan menm machann nan fin pale, epi rekonèt pwason fre grasa je klere li yo ak branch wouj li yo.
Ou te aprann ke se pa tout bannann ki menm: "Èske yo soti nan Mao?" "Non, yo soti nan po wouj yo." Bon manyòk sa a gen tè nwa: "Ban m manyòk Moca, li jis wè dlo epi li fann." Yautía sa a ki soti Yamasá gen yon teksti ki pa bay manti, epi ke rokèt ki soti Moca yo te parèt tankou pa yon mirak nan mitan ti boutik yo.
Epi pami manje ak moso vyann yo, chandèl kolore, skapilè, kat sen, relikè, poud litajik, etensèl, bigoudi cheve, ak filè cheve te koegziste san kontradiksyon. Atik relijye ak machandiz kay yo te toujou pataje espas, kòmsi pèsonn pa t janm trase yon liy ant sa ki domestik ak sa ki espirityèl.
Mache a ki ye a
Uit deseni apre, bilding lan toujou kanpe; estrikti Gazón Bona te desine a toujou la, byenke tan ak mank antretyen te fè anpil dega. Limyè toujou ap koule vètikalman nan fenèt yo, li klere yon enteryè ki chanje dousman.
Transfòmasyon ki pi vizib la se nan kontni an. Kote te gen ti boutik manje anvan, jodi a gen plis pase 150 boutik atizanal ki domine: poupe chifon, bijou larimar ak anm, penti, pòtkle, souvni tout kalite
Mache ki te konn nouri katye yo a kounye a vin tounen yon mache ki montre touris yo yon moso kilti dominikèn pou yo pote lakay yo.
Sa ki pa chanje, e petèt li p ap janm chanje, se Santería. Koulwa ki te deja pran sant plant nan ane swasantdis yo toujou ofri kolòy misterye, likid ki gen efikasite dout, ak gerisè ki garanti lanmou, lajan ak bòn chans. Eritaj afriken ak devosyon popilè koegziste isit la ak yon natirèl ke okenn dekrè pa t ka kontwole.
Epi eskalye sa a, ak gwo mach eskalye solid li yo, k ap monte avèk yon sèten gravite repibliken nan bilding lan. Pou nenpòt timoun k ap pase bò Mella Avenue epi k ap leve tèt li, eskalye sa a sanble gwo anpil, papòt yon bagay enpòtan.
Dapre plan orijinal la, Mercado Modelo a pa nan pi bon moman li nan domèn komèsyal, men li rete yon kote pou touris k ap chèche otantisite, pou Dominikèn nan dyaspora a ki vle pote yon bagay lakay yo, epi pou moun ki toujou sonje kijan sa te ye pou monte mach eskalye sa yo yon samdi maten, ak yon lis nan men yo epi sètitid ke yo t ap retounen ak plis pase sa yo t ap chèche a.
Mercado Modelo a, byenke li transfòme, li pa disparèt nèt. Se kote kapital la te aprann manje, fè makèt, kwè, siviv.
Lekti rekòmande:
