Tin tức Thế giới của BBC
Thị trường hàng hóa trên toàn thế giới đã bị chấn động bởi cuộc chiến ở Ukraine.
Đây không chỉ là hệ quả của các lệnh trừng phạt khắc nghiệt của phương Tây đối với Nga, hiện nay bao gồm cả khí đốt và dầu mỏ.
Giá nguyên liệu thô cũng tăng vọt do sự gián đoạn nguồn cung gây ra bởi cuộc xâm lược của Nga, làm tắc nghẽn dòng chảy ngũ cốc và kim loại từ khu vực này.
Nga và Ukraine đóng vai trò chiến lược trên thị trường hàng hóa toàn cầu.
Họ là những nhà xuất khẩu chính các nguyên liệu thô cơ bản, từ lúa mì và ngũ cốc đến dầu mỏ, khí đốt tự nhiên và than đá, vàng và các kim loại quý khác.
Và cuộc chiến đã ảnh hưởng đến cả sản xuất trong nước và các chuỗi cung ứng thiết yếu cho phần còn lại của thế giới, đẩy giá cả lên cao.
Tình hình được mô tả là "thảm khốc" đối với nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước nghèo nhất.
Các chuyên gia cảnh báo về hậu quả của điều mà họ gọi là "sự biến động cực độ" trên thị trường do cuộc xâm lược Ukraine gây ra.
Và có những lo ngại về tăng trưởng kinh tế ở các quốc gia vẫn đang trong quá trình phục hồi sau đại dịch Covid.
Đây là 4 mặt hàng xuất khẩu chủ chốt đang bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến ở Ukraine.
1. Năng lượng
Nền kinh tế Nga phụ thuộc rất nhiều vào xuất khẩu dầu khí.
Đây là nước xuất khẩu dầu mỏ lớn thứ ba thế giới (sau Mỹ và Ả Rập Xê Út) và là một trong những nước xuất khẩu khí đốt lớn nhất.
Trước cuộc xâm lược Ukraine, Nga cung cấp một phần mười lượng dầu mỏ tiêu thụ trên toàn thế giới.
Nhưng hiện nay, với chiến tranh và tuyên bố của Mỹ, Canada và Anh về việc cấm nhập khẩu các sản phẩm năng lượng của Nga, thị trường dầu mỏ thế giới đang đối mặt với sự biến động lớn nhất kể từ những năm 1970.
Các chuyên gia cho rằng giá dầu có khả năng tiếp tục tăng chừng nào chiến tranh còn kéo dài, vì có rất ít lựa chọn thay thế cho lượng dầu xuất khẩu khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày của Nga.
OPEC cho biết việc tìm ra những giải pháp thay thế đó sẽ không dễ dàng, như Tổng thư ký OPEC Mohammad Barkindo đã nói với báo chí.
Ông cho biết: "Không có năng lực sản xuất nào trên thế giới có thể thay thế sản lượng của Nga", đồng thời nói thêm rằng "chúng ta không thể kiểm soát các sự kiện hiện tại, địa chính trị, và điều này đang quyết định tốc độ của thị trường".
Nhưng ngay cả những quốc gia nhập khẩu năng lượng từ Nga ở mức thấp cũng sẽ cảm nhận được tác động, vì các biện pháp này có khả năng làm tăng giá bán buôn vốn đã cao.
2. Thực phẩm
Nga và Ukraine đều là những nước xuất khẩu thực phẩm lớn.
Hai quốc gia này, được mệnh danh là "vựa lúa mì của châu Âu", chiếm 29% tổng lượng xuất khẩu lúa mì toàn cầu và 19% lượng xuất khẩu ngô, theo số liệu của JP Morgan.
Theo S&P Global Platts, Ukraine là nhà sản xuất dầu hướng dương lớn nhất thế giới, và Nga đứng thứ hai. Cả hai nước chiếm 60% sản lượng toàn cầu.
Giá lúa mì trên một số sàn giao dịch tương lai đã được giao dịch ở mức cao nhất trong 14 năm.
Cả dầu lúa mì và dầu hướng dương đều là những nguyên liệu thô quan trọng được sử dụng trong nhiều sản phẩm thực phẩm.
Và nếu việc thu hoạch hoặc chế biến bị cản trở, hoặc nếu xuất khẩu bị chặn, các nước nhập khẩu phải tìm cách thay thế nguồn cung.
Các nhà phân tích cảnh báo rằng tác động của chiến tranh đến sản lượng ngũ cốc có thể làm tăng gấp đôi giá lúa mì toàn cầu.
Điều này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến một số quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu ngũ cốc từ khu vực Biển Đen.
Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập nhập khẩu gần 70% lượng lúa mì từ Nga và Ukraine. Và Ukraine cũng là nhà cung cấp ngô chính cho Trung Quốc.
Giám đốc Chương trình Lương thực Thế giới, David Beasley, nói với BBC rằng giá lương thực tăng cao do xung đột ở Ukraine có thể gây ra tác động thảm khốc đối với các quốc gia nghèo nhất thế giới.
"Lebanon nhập khẩu khoảng 50% lượng ngũ cốc từ Ukraine. Yemen, Syria, Tunisia, và còn nhiều nước khác nữa, đều phụ thuộc vào Ukraine với tư cách là nhà cung cấp ngũ cốc," ông lưu ý.
"Vì vậy, (Nga và Ukraine) sẽ từ chỗ là vựa lúa mì trở thành những người phải phân phối bánh mì cho họ. Đó đơn giản là một sự đảo ngược thực tế đáng kinh ngạc," ông nói thêm.
3. Kim loại
Nga là một trong những nhà cung cấp kim loại lớn nhất thế giới, được sử dụng trong nhiều loại sản phẩm khác nhau, từ lon nhôm đến dây đồng và các bộ phận ô tô.
Đây là nước xuất khẩu nhôm lớn thứ tư thế giới và là một trong năm nhà sản xuất thép, niken, paladi và đồng hàng đầu thế giới.
Ukraine cũng là một nhà sản xuất kim loại công nghiệp lớn và chiếm thị phần đáng kể trong xuất khẩu palladium và bạch kim.
Điều này có nghĩa là, do cuộc xâm lược Ukraine, chúng ta có thể thấy giá cả các mặt hàng đóng hộp và dây đồng tăng lên.
"Chúng ta đã chứng kiến giá nhôm và niken tăng 30% kể từ đầu năm, và cuối cùng điều đó sẽ được chuyển sang người tiêu dùng khi họ mua lon nước giải khát làm bằng nhôm, hoặc khi họ sửa chữa nhà cửa và cần đồng cho hệ thống dây điện - tất cả những mức giá đó đều góp phần vào áp lực lạm phát chung", Matthew Chamberlain, giám đốc Sàn giao dịch Kim loại Luân Đôn, nói với BBC.
Nga cũng là nhà sản xuất vàng lớn thứ ba thế giới, sau Úc và Trung Quốc. Theo số liệu từ Hội đồng Vàng Thế giới, nước này đã cung cấp 350 tấn kim loại quý này vào năm ngoái.
Đầu tháng 3, giá vàng đạt mức cao nhất kể từ tháng 8 năm 2020, giao dịch ở mức hơn 2.000 đô la Mỹ một ounce.
Điều này là do dòng vốn đổ vào từ các nhà đầu tư tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn trong thời kỳ thị trường bất ổn.
Nhưng giá của các kim loại khác đã tăng vọt do lo ngại về sự gián đoạn nguồn cung từ Nga và Ukraine.
Theo Reuters, đầu tháng 3, giá niken – nguyên liệu được sử dụng trong pin lithium-sắt – tăng vọt 76%, và giá palladium – nguyên liệu được sử dụng trong bộ chuyển đổi xúc tác trên ô tô để giảm khí thải – đạt mức kỷ lục.
Các nhà phân tích chỉ ra rằng, bất kỳ sự gián đoạn nào trong nguồn cung palladium đều có thể gây ra những vấn đề nghiêm trọng cho các nhà sản xuất ô tô.
"Nga chiếm 38% sản lượng palladium toàn cầu. Vì việc cắt giảm nguồn cung không thể bù đắp ở những nơi khác, thị trường có nguy cơ rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn cung đáng kể", chiến lược gia Daniel Briesemann của Commerzbank nói với Business Insider.
4. Neon
Ukraine là một trong những nhà cung cấp chính các loại khí hiếm tinh khiết như krypton và neon, trong đó neon là chất thiết yếu cho việc sản xuất chất bán dẫn.
Theo dữ liệu của TrendForce, Ukraine chiếm gần 70% lượng xuất khẩu khí neon tinh khiết toàn cầu, loại khí được sử dụng để tạo ra các tia laser khắc hoa văn trên chất bán dẫn.
Và hơn 90% lượng neon được ngành công nghiệp sản xuất chip của Mỹ sử dụng đến từ Ukraine.
Bất kỳ sự gián đoạn nào trong nguồn cung đều có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt vi mạch, vốn đã là một vấn đề lớn trong năm 2021.
"Vì Nga cung cấp hơn 40% lượng palladium của thế giới và Ukraine sản xuất 70% lượng neon của thế giới, chúng ta có thể dự đoán tình trạng thiếu chip toàn cầu sẽ trở nên tồi tệ hơn nếu xung đột quân sự kéo dài", Tim Uy của Moody's Analytics viết trong một báo cáo gần đây.
"Trong cuộc chiến tranh Ukraine năm 2014-2015, giá neon đã tăng gấp nhiều lần, cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề này đối với ngành công nghiệp bán dẫn.".
"Các công ty sản xuất chất bán dẫn chiếm 70% tổng nhu cầu neon, vì nó là một phần không thể thiếu trong quy trình in thạch bản để sản xuất chip," ông nói thêm.
