Door José Arias
El Inmobiliario
De heersende klasse van Santiago in de 19e eeuw verwierp merengue vanwege de
losbandige teksten en het wrijven van de heupen tijdens de dans.
SANTO DOMINGO.- Als er tijdens een seminar, workshop of zakelijke lunch toevallig een merengue perico ripiao wordt gespeeld, zullen de deelnemers ongetwijfeld
een deel van hun lichaam bewegen, zelfs als ze daar geen zin in hebben en de context er niet om vraagt.
Het ritme, de smaak en de speelse humor van de typische
Dominicaanse volks- en patriottische muziek roepen dit soort reacties op. Je moet
het gewoon zelf meemaken.
Maar waar komt de bijnaam "perico ripiao" voor typische merengue vandaan?
De vooraanstaande schrijver en folklorist Rafael Chaljub Mejía beantwoordt onze vraag in zijn prachtige
werk "Por los Caminos Del Merengue" (Over de wegen van de Merengue): aan het einde van de 19e eeuw arriveerden in
Santiago de los Caballeros, met name in de wijk Hospedaje, honderden
handelaren, kopers en verkopers van dieren, tabaks- en fruittelers,
struikrovers en hanenvechters met als doel hun producten te verkopen en te kopen, om
ze vervolgens in andere delen van het land door te verkopen.
De dagen van deze mannen die van ver waren gekomen – er waren toen nog geen snelwegen – waren zwaar, stressvol en uitputtend. De reizigers maakten van de nachten gebruik om stoom af te blazen in de uitgaansgelegenheden van die tijd: hanengevechten, geïmproviseerde danszalen met aarden vloeren en, natuurlijk, bordelen.
In die kroegen sliepen mannen van alle leeftijden met prostituees, en die
amoureuze daad werd "¡a ripiar el perico!" of "¡aquí se va a ripiar el perico!" (Laten we de papegaai verscheuren!) genoemd. De uitdrukking "a ripiar el perico" vat dus de dubbele betekenis en de ondeugendheid samen die onze merengue kenmerkt, van de eerste akkoorden tot nu.
Voor een conservatieve, op stellen gerichte en cultureel rijke stad als Santiago leidde de libertijnse en erotische oorsprong van de
dans, samen met het heupgeknuffel in hanengevechtarena's en bordelen, tot een totale afwijzing van
merengue.
Dit wil zeggen dat merengue voor de heersende klasse van Santiago
synoniem was met landloperij, of beter gezegd, ze haatten deze dans "van boeren zonder moraal of
goede manieren". Helaas "eerde" dictator Trujillo jaren later de
verguisde merengue.
Om die zwerftocht tegen te gaan, dansten de "nette mensen" van de stad Cibao hun
Europese dansen – walsen en polka's – in hun ruime en smetteloze balzalen. Merengue was er in overvloed.
Chajulb Mejía merkt ook op dat de eerste tekst van een bekende merengue – zoals veel
onderzoekers beweren – die van de zeer beroemde Juan Gomero zou kunnen zijn. Die tekst luidt als volgt:
"De meisjes van Juan Gómez zijn mooi en dansen goed, maar ze hebben één gebrek: ze lachen
iedereen uit die ze zien."
Aanvankelijk werd perico ripiao gespeeld met snaarinstrumenten (drie- en viergitaren), en
vervolgens, met de komst van de Duitsers via de haven van Puerto Plata,
arriveerde de beroemde accordeon tussen hun bezittingen. Decennia later werd het heerlijke geluid van de saxofoon aan het repertoire toegevoegd
.
Tot de vroege voorlopers van merengue perico ripiao behoren Ñico Lora,
die wordt beschouwd als een van de grondleggers van het ritme, Papá Baudillo, van wie wordt aangenomen dat hij
de auteur van de merengue is, Juan Gomero, General Larguito en Guandulito.
Vervolgens ontmoetten onze nieuwste generaties onder meer Tatico Henríquez, Francisco Ulloa en momenteel
Fefita La Grande, El Cieguito de Nagua, María Díaz, La India Canela, El Prodigio, Krisppy en
Geovanny Polanco.
Laten we aan de slag gaan, verdorie!
Oorspronkelijk gepubliceerd in de 5e editie van El Inmobiliario , in de rubriek El Cibao en Concreto, die de rijke Cibao-cultuur belicht.
