Hoewel het land geen uniforme erfrechtwetgeving kent, wordt de overdracht van bezittingen na overlijden geregeld door het Burgerlijk Wetboek en door fiscale en administratieve voorschriften die samen de rechten, plichten en procedures bepalen.
SANTO DOMINGO – De Dominicaanse Republiek heeft geen erfrechtwet die alle regels met betrekking tot de overdracht van bezittingen na iemands overlijden in één wetboek samenbrengt.
Het erfrecht is daarentegen gebaseerd op een verspreid normatief systeem, waarvan de centrale as het Dominicaanse Burgerlijk Wetboek is, daterend uit 1884. Dit wetboek is een erfenis van het Napoleontische model en sluit aan bij de juridische logica van de 19e eeuw, aangevuld met belasting- en registratiewetgeving.
Vanuit juridisch oogpunt begint de erfopvolging automatisch bij het overlijden van de erfgenaam, zoals bepaald in artikel 718 van het Burgerlijk Wetboek. Dit artikel stelt dat de erfopvolging ingaat bij het overlijden van de persoon van wie deze afkomstig is. Vanaf dat moment worden de bezittingen, rechten en verplichtingen die niet door het overlijden zijn beëindigd, onderdeel van de nalatenschap.
Als er geen geldig testament is, of als daarin niet over alle bezittingen wordt beschikt, gelden de wettelijke regels voor erfopvolging bij afwezigheid van een testament. Het Burgerlijk Wetboek, in de artikelen 723 en 731, bepaalt de wettelijke volgorde van de erfgenamen op basis van verwantschap.
Nakomelingen, met name kinderen, hebben als eerste recht op erfdeel. Bij hun overlijden doet de wet een beroep op voorouders en verwanten in de zijlijn, en uiteindelijk op de staat. De overlevende echtgenoot heeft erkende rechten, hoewel diens aandeel afhangt van de gezinssamenstelling en de geldende vermogensregeling, waardoor erfopvolging een technisch proces is dat juridische interpretatie vereist.
Deze wettelijke regeling is geen gangbare praktijk, maar een uitdrukkelijke bepaling van het Burgerlijk Wetboek, die vastlegt wie erft en in welke volgorde, wanneer er geen uitdrukkelijk testament van de overledene is.
Wanneer er een testament is, wordt de erfopvolging geregeld door de wensen van de overledene, maar wel met beperkingen. Het Burgerlijk Wetboek beschermt namelijk de positie van de erfgenamen en bepaalt dat een deel van de nalatenschap niet vrijelijk kan worden verdeeld wanneer er afstammelingen zijn met recht op een minimumdeel van de erfenis. Deze beperking vormt een fundamenteel onderdeel van het Dominicaanse burgerlijk recht.
Dit civiele kader wordt aangevuld door het erfbelastingstelsel, dat wordt beheerd door de Algemene Directie Binnenlandse Belastingen (DGII). Wet 2569 regelt de erf- en schenkingsbelasting, de termijnen voor het aangeven van de erfenis, de toegestane aftrekposten en de gevolgen van niet-naleving.
Deze wet definieert niet wie erft, maar stelt wel voorwaarden aan het proces door middel van belastingverplichtingen waarvan de nakoming essentieel is voor de latere regularisatie van het eigendomsrecht.
Hoewel er de afgelopen jaren wijzigingen zijn doorgevoerd om de belastingdruk in bepaalde gevallen te verlichten, blijft de erfbelasting een centraal onderdeel van het proces.
In de praktijk dwingt het ontbreken van een uniforme wetgeving erfgenamen, advocaten, notarissen en projectontwikkelaars ertoe om verschillende regels te volgen bij de afwikkeling van een erfenis, van het vaststellen van de erfgenamen tot de formele overdracht van onroerend goed.
Door deze juridische versnippering worden erfenissen vaak als complexe en langdurige processen beschouwd, zelfs wanneer ze door de huidige wetgeving worden gereguleerd.
Tegelijkertijd onthult het ook een kenmerk dat het gehele Dominicaanse erfrechtstelsel typeert en dat in het volgende deel aan bod komt.
