Nan katye yo ak nan zòn riral yo, men pa tèlman nan zòn rezidansyèl yo, fèt la debòde nan lari a, kote vwazen yo pataje akolad, manje ak bwason.
SANTO DOMINGO. – Lavèy Nwèl nan Repiblik Dominikèn se pi plis pase lavèy Nwèl: se kè fèt yo, lè fanmi yo reyini chak 24 desanm otou yon fèt ki pa konnen kriz ni absans, pou selebre tradisyon, abondans ak lajwa.
Tab yo anjeneral gen omwen nèf plat diferan, tankou pen espesyal pa nou an: telera a. Malgre ke li mwens souvan jou sa yo, vwazen yo fè plis chwa nan rasanbleman abondan sa a, epi solidarite a palpab.
Youn nan pi bon pati yo: tout rès manje a, ki souvan dire pou de ou twa jou manje "rechofe", ke anpil moun renmen e lòt moun pa tèlman renmen.
Tankou tout lòt bagay, selebrasyon sa a reflete chanjman sosyal tou. Gen kèk koutim ki rete, gen lòt ki transfòme, epi plizyè pèdi pandan plizyè dizèn ane.
Yo selebre lavèy Nwèl dominiken yo avèk mizik, akolad, ak vizit sanzatann, epi se nuit pi gwo rasanbleman nan ane a: yo pataje kado, yo sonje absans yo, epi yo selebre inite.
Lavèy Nwèl dominiken an rete abondan e plen lajwa, men li pa menm jan ak twa ou kat deseni de sa. Nan mitan vyann kochon griye a ak salad ris la, tost yo ak mizik la, toujou gen souvni yon selebrasyon ki pi kominotè, kote Timoun Kris la te kite kado nan rejyon Cibao a epi Lamès minwi a te rasanble fanmi ak kominote antye.
Jodi a, sepandan, lavèy Nwèl vin tounen yon zafè plis prive: dine an fanmi lakay, televizyon, ak seri apre minwi. Ensekirite, ibanizasyon, ak chanjman kiltirèl diminye dimansyon kominotè fèt la.
Nenpòt ki lè nan ane a, nostalji akonpaye dine Nwèl la: nou sonje ki moun nou te ye pandan n ap selebre ki moun nou ye toujou. Nou rezève chèz yo pou moun ki pa avèk nou ankò, epoutan, lavèy Nwèl la rete moman kote tout peyi a chita pou dine, ranpli ak espwa ak chalè imen.
Sa gen kèk ane, te gen…
– Kado nan men Ti Jezi: Nan rejyon Cibao a, timoun yo te konn jwenn kado anba pyebwa a epi yo te konn di yo se Ti Jezi ki te pote yo. Se te yon tradisyon byen espesifik nan Cibao, diferan de tradisyon Papa Nwèl la, ki bay kado nan dat 25 la. Tradisyon sa a toujou konsève nan kèk fanmi.
– Vizit lannwit: fanmi yo te konn soti apre dine pou felisite vwazen ak konesans yo, menm etranje, sa ki te transfòme vil la an yon selebrasyon pataje.
– Lamès minwi: anpil fanmi te ale nan lamès minwi a, sa ki te ranfòse siyifikasyon espirityèl dat la.
– Lari a kòm yon ekstansyon kay la: mizik byen fò, jwèt timoun ak akolad kolektif te yon pati enseparab nan selebrasyon an.
– Pandan yon nuit, tigason ak tifi yo te gen dwa goute yon ti gout diven oubyen mwatye yon vè ponch.
– Lè dòmi: yo te pwolonje lè pou timoun yo al dòmi epi yo te ka jwe jiskaske yo vin gen dòmi.
– Nan lari a lannwit: timoun yo te ka monte desann lari a ap jwe ansanm epi pran plezi nan fedatifis yo.
– Briye boule: Avèk mank resous, timoun nan katye ki pi pòv yo te itilize yon bann briye fen, limen nan yon bout, epi yo te soti ap balanse bra yo pou gaye etensèl yo.
Meni Nwèl la
Tab la, anfen, se protagonist istwa sa a epi sant selebrasyon an. Nan prèske tout kay dominiken yo, yo sèvi bagay sa yo:
– Kochon griye oubyen janm boukannen: plat zetwal la, sezonnen ak ji zoranj tounen ak epis.
– Moro de guandules: yon bagay endispansab sou tab la, yon senbòl abondans.
– Salad Ris: ak pòmdetè, kawòt, (bètwouj) ak mayonèz. Moun ki pi avanturyé yo ajoute pòm.
– Pasteles en hoja: melanj manje moulu, plen ak vyann, vlope nan fèy bannann.
– Telera oubyen pen espesyal sezon an: pou akonpaye plat prensipal yo.
– Lazay oubyen espageti: lazay plen ak vyann epi espageti style dominiken, nan sòs wouj.
– Fwi enpòte: rezen, pòm ak pwa, ki te rive avèk enfliyans panyòl ak ameriken di Nò.
– Bagay dous Nwèl yo: nouga, bonbon, bonbon jele epi, nan kèk kay, diri ak pouding oubyen majarete.
– Bwason: wonm, diven, ponch fèt lakay ak byè a ki toujou la.
Epi telera a, ak ti gou aniz li ki distenge l de lòt pen yo, te vin pen Nwèl ki pi anblèmatik peyi a, paske boulanjri lokal yo te kòmanse pwodui l sèlman an Desanm. Ti myèt mou li ak fòm long li te fè l ideyal pou pataje sou tab fèt la, e jodi a li endispansab de dine Nwèl ak dine Nouvèl Ane. E prèske pèsonn pa manje l jou swa sa a, men se pa ti bon li bon nan demen ak yon tas chokola cho!.
Malgre ke fòm yo ka chanje, lavèy Nwèl la rete glas kote Dominiken yo wè fason nou selebre espwa, abondans ak solidarite.
