pandan plizyè ane, Latiki te tante desten lèli pa t aplike estanda konstriksyon modèn yo, tout pandan l t ap pèmèt—e nan kèk ka ankouraje—yon boom nan byen imobilye nan zòn ki gen tandans tranblemanntè.
Mank aplikasyon kòd konstriksyon yo, ke ekspè nan jewoloji ak jeni te avèti sou li depi lontan, kounye a anba envestigasyon apre tranblemanntè devastatè semèn sa a ki te ranvèse plizyè milye bilding epi touye plis pase 20,000 moun nan peyi Tiki ak peyi Siri.
“Sa a se yon dezas ki koze pa move konstriksyon, se pa yon tranblemanntè,” se sa David Alexander, pwofesè Planifikasyon Ijans nan University College London, te ensiste.
Li byen koni ke anpil bilding nan zòn ki te frape pa de gwo tranblemanntè semèn sa a te bati ak materyèl ak metòd enferyè e jeneralman yo pa t satisfè estanda gouvènman an, dapre Eyup Muhcu, prezidan Chanm Achitèk Tik la.
Muhcu te ajoute ke sa gen ladan l anpil bilding ki pi ansyen, men tou apatman ki te konstwi nan dènye ane yo, prèske de deseni apre peyi a te mete kòd konstriksyon li yo ajou selon estanda modèn yo. "Konstriksyon nan zòn nan te anba estanda e pa t solid, malgre reyalite tranblemanntè yo," Muhcu te ajoute.
Dapre ekspè yo, pwoblèm nan te lajman inyore paske adrese li t ap koute chè, li pa t ap popilè, epi li t ap antrave yon motè kle nan kwasans ekonomik peyi a.
San dout, tranblemanntè youn apre lòt ki te demoli oswa domaje omwen 12,000 bilding yo te ekstrèmeman puisan: fòs yo te vin pi gwo paske yo te fèt nan yon pwofondè ki pa twò pwofon. Premye tranblemanntè a, ki te mezire 7.8 sou echèl Richter a, te frape a 4:17 a.m., sa ki te fè li pi difisil toujou pou moun yo sove anba bilding yo pandan tè a t ap tranble vyolan. Epi prezidan Tik la, Recep Tayyip Erdoğan, te rekonèt "enpèfeksyon" nan repons peyi a.
Men ekspè yo fè remake gen yon pakèt prèv — ak debri — ki montre yon reyalite difisil sou sa ki te fè tranblemanntè yo tèlman mòtèl: Pandan ke teyorikman Latiki gen kòd konstriksyon ki satisfè estanda jeni sismik aktyèl yo, yo raman aplike yo, sa ki eksplike poukisa plizyè milye bilding te tonbe.
Nan yon peyi ki travèse pa fay jeolojik, popilasyon an enkyete paske li pa konnen ki lè ak ki kote pwochen tranblemanntè a ka rive, sitou nan Istanbul, yon vil ki gen plis pase 15 milyon abitan ki vilnerab a tranblemanntè.
Apre katastwòf la, Minis Jistis Erdogan an te anonse ke li pral mennen ankèt sou sa ki te dèyè bilding ki te detwi yo.
"Moun ki te neglijan, koupab epi responsab pou destriksyon apre tranblemanntè a pral mennen devan lajistis," Bekir Bozdag te avèti jedi.
Men plizyè ekspè te di ke nenpòt ankèt serye sou rasin fèb aplikasyon kòd konstriksyon yo dwe gen ladan yon revizyon apwofondi sou politik Erdogan yo, ansanm ak otorite rejyonal ak lokal yo ki te sipèvize—epi ankouraje—yon boom nan byen imobilye ki te ede alimante kwasans ekonomik la.
Yon ti tan anvan dènye eleksyon prezidansyèl ak lejislatif nan peyi Tiki an 2018, gouvènman an te devwale yon pwogram amnisti konplè pou konpayi ak moun ki responsab pou sèten vyolasyon kòd konstriksyon peyi a. Lè yo peye yon amann, moun ki vyole règleman yo te ka evite obligasyon pou mete bilding yo an konfòmite. Gouvènman anvan yo te itilize amnisti sa yo tou anvan eleksyon yo.
Kòm yon pati nan pwogram amnisti sa a, ajans gouvènman an ki responsab pou aplike kòd konstriksyon yo te rekonèt ke plis pase mwatye nan tout konstriksyon an Tiki — ki reprezante anviwon 13 milyon apatman — pa t satisfè estanda aktyèl yo.
Kalite vyolasyon Ministè Anviwònman ak Planifikasyon Urban yo mansyone nan rapò sa a te trè varye, tankou kay ki te konstwi san pèmi, pwopriyete ki te ajoute etaj oswa balkon agrandi san otorizasyon, ak egzistans sa yo rele lojman prekè pou fanmi ki gen ti revni.
Rapò a pa presize konbyen pwopriyete ki vyole kòd ki gen rapò ak pwoteksyon kont tranblemanntè oswa entegrite estriktirèl debaz, men reyalite a te evidan.
“Amnisti pou konstriksyon an pa vle di yon pwopriyete legalman solid,” Murat Kurum, aktyèl chèf Ministè Anviwònman ak Urbanizasyon an, te avèti an 2019.
An 2021, Chanm Enjenyè Jeolojik Tik la te pibliye yon seri rapò ki te avèti sou bilding ki deja egziste ak nouvo konstriksyon nan zòn ki te devaste pa tranblemanntè semèn sa a, tankou Kahramanmaras, Hatay ak Osmaniye. Chanm lan te ankouraje gouvènman an pou l fè etid pou asire ke bilding yo respekte kòd la epi yo te konstwi nan zòn ki an sekirite.
Yon ane anvan, Chanm Reprezantan an te pibliye yon rapò ki te kalifye dirèkteman politik "amnisti bidonvil, amnisti konstriksyon" kòm danjere epi ki te avèti ke "endiferans anvè kilti sekirite an ka dezas" ta lakòz lanmò ki te ka evite.
Depi 1999, lè de gwo tranblemanntè te frape nòdwès Tiki toupre Istanbul—pi fò a te touye anviwon 18,000 moun—yo te ranfòse kòd konstriksyon yo epi yo te kòmanse yon pwosesis renovasyon iben, men amelyorasyon yo pa rive ase vit, sitou nan vil ki pi pòv yo.
Dapre Muhcu, prezidan Chanm Achitèk peyi a, moun ki konstwi kay yo souvan itilize materyèl ki pa bon kalite, yo anplwaye mwens pwofesyonèl pou sipèvize pwojè yo, epi yo pa respekte divès règleman yo pou yo ka kenbe depans yo ba.
Li te deklare ke pwogram "konstriksyon lapè" gouvènman Tik la, prezante anvan eleksyon 2018 yo kòm yon fason pou asire vòt, an reyalite legalize bilding ki pa an sekirite yo. "N ap peye pou sa a ak plizyè milye lanmò, destriksyon plizyè milye bilding, ak pèt ekonomik," li te afime.
Menm nouvo bilding apatman yo te anonse kòm an sekirite te devaste pa tranblemanntè a.
Nan pwovens Hatay, kote te gen pi gwo kantite viktim epi yon pist ayewopò ak de lopital piblik te detwi, Bestami Coskuner, yon sivivan, te di ke anpil nouvo bilding te tonbe, sa gen ladan yo nouvo ak "awogan".
Nan Antakya, yon vil istorik nan pwovens Hatay, yon bilding 12 etaj ak 250 inite, ki te fini an 2013, te kraze, sa ki te kite yon kantite moun nou pa konnen ki mouri oswa ki bloke vivan. Dapre medya Tik yo, yo te konsidere Rezidans Ronesans lan kòm youn nan bilding "liksye" nan zòn nan, epi yo te fè pwomosyon li sou rezo sosyal yo kòm "yon ti moso paradi".
Yon lòt bilding ki te detwi nan Antakya se Guclu Bahce a, ki te kòmanse konstwi an 2017 epi ki te inogire avèk anpil fanfare an 2019 nan yon seremoni kote te gen majistra Hatay ak lòt ofisyèl minisipal yo, dapre sit entènèt verifikasyon Dogrulukpayi a.
Nan Malatya, nouvo apatman Asur yo—ki te anonse kòm apatman ki reziste tranblemanntè—te domaje nan premye tranblemanntè a, men rezidan yo te chape san pwoblèm. Gen kèk rezidan ki te retounen nan bilding lan pou pran bagay yo ki te gen chans chape lè dezyèm gwo tranblemanntè a te frape, sa ki te lakòz bilding lan panche sou yon bò, dapre yon videyo k ap sikile sou TikTok epi sit entènèt verifikasyon Teyit la konfime sa.
Dezas ki frape peyi Tiki a rive nan yon moman delika pou Prezidan Erdogan, k ap fè fas ak yon eleksyon lejislatif ak prezidansyèl difisil an Me nan mitan yon resesyon ekonomik ak yon to enflasyon ki wo.
Erdogan te regilyèman fè lwanj pou boom konstriksyon peyi a pandan de dènye deseni yo, tankou nouvo ayewopò, wout, pon ak lopital, kòm prèv siksè li pandan plis pase de deseni nan pouvwa.
Pandan vizit li nan zòn devaste yo mèkredi ak jedi, Erdogan te pwomèt pou l rebati kay detwi yo nan yon ane. “Nou konnen kijan pou nou fè sa,” li te deklare. “Nou se yon gouvènman ki pwouve kapasite li nan zafè sa yo. Nou pral fè li.”.
(Avèk enfòmasyon ki soti nan AP).
