Pran nan BBC Mundo
Prezidan Ris la, Vladimir Putin, te anonse yon "operasyon militè espesyal" nan lès Ikrèn jedi maten. Yo te tande premye eksplozyon yo touswit apre sa nan plizyè vil nan Ikrèn.
Lendi, Putin te deja anonse deplwaman twoup Ris nan rejyon rebèl Donetsk ak Louhansk yo, apre li te fin rekonèt endepandans toulede.
Aksyon Poutine yo te mennen nan yon envazyon Ikrèn, e gen krent an Ewòp ke sa ta ka vin pi grav nan yon lagè ki enplike plis peyi. Kondanasyon entènasyonal la te rapid, e Prezidan ameriken Joe Biden te deklare mèkredi ke Larisi pral responsab pou aksyon li yo.
Sepandan, Washington te rejte posiblite pou voye twoup mèkredi.
Sa a se dènye chapit nan yon konfli ki date omwen depi 2014, lè Larisi te pran kontwòl teritwa Crimea an Ikrèn epi li te sipòte fòs separatis pro-Ris nan rejyon Donetsk ak Louhansk yo.
1. Kisa Putin te di lè l t ap anonse "operasyon militè espesyal" la?
Prezidan Ris la, Vladimir Putin, te anonse yon "operasyon militè espesyal" nan rejyon Donbas nan lès Ikrèn.
Li te anonse sa nan yon diskou televizyon ki te fèt an menm tan ak Konsèy Sekirite Nasyonzini an ki t ap sipliye l pou l sispann tout aksyon militè.
Putin te di operasyon an vize "demilitarizasyon ak denazifikasyon Ikrèn".
Li te eksplike ke desizyon an te pran apre yo te fin resevwa yon demann èd nan men lidè teritwa separatis yo ki te fòme nan lès Ikrèn an 2014, byenke sèvis entèlijans oksidantal yo te avèti sou yon potansyèl envazyon pandan plizyè semèn.
"Mwen pran desizyon pou m mennen yon operasyon militè espesyal. Objektif li se pou defann moun ki soufri pèsekisyon ak jenosid anba men rejim Kyiv la pandan uit ane," prezidan Ris la deklare, nan yon deklarasyon li pa prezante okenn prèv.
Putin mande sòlda ikrenyen yo pou yo depoze zam yo imedyatman.
"Tout manm sèvis lame ikrenyen an ki konfòme yo ak demand sa yo ap gen dwa kite zòn batay la," li te di.
Li te bay tou sa ki te sanble yon avètisman pou lòt peyi, tankou Etazini, ki te sipòte Ikrèn.
"Nenpòt moun ki eseye entèfere ak nou, oubyen pi mal, kreye menas pou peyi nou ak pèp nou an, ta dwe konnen ke repons Larisi a pral imedya e li pral gen konsekans ki pa sanble ak anyen li te janm konnen nan listwa li. Nou pare pou nenpòt ki vire evènman.".
2. Ki reyaksyon Ikrèn te genyen?
Minis afè etranjè ikrenyen an, Dmytro Kuleba, te note yon ti tan apre anons la ke "plizyè vil ikrenyen yo anba atak".
"Poutine fèk lanse yon envazyon total kont Ikrèn. Se yon lagè agresyon. Ikrèn pral defann tèt li epi li pral genyen," li te di. "Lemonn antye dwe sispann Putin," li te egzije.
Jedi maten an prezidan an te anonse ke Ikrèn ap kraze relasyon diplomatik ak Larisi epi li te asire ke y ap bay zam a nenpòt moun ki vle defann teritwa a.
Yon ti tan anvan anons Putin nan ak kòmansman operasyon militè a, prezidan ikrenyen an, Volodymyr Zelensky,te fè yon diskou emosyonèl nan televizyon.
Zelensky te pale an ikrenyen dabò epi li te avèti ke yon envazyon Larisi t ap "kòmansman yon gwo lagè sou kontinan Ewopeyen an".
Apre sa, li te chanje pou l pale Ris epi nan lang sa a li te mande popilasyon peyi vwazen an pou rejte yon atak epi li te fè remake ke yo t ap bay manti sou Ikrèn.
"Yo di flanm [lagè a] pral libere pèp Ikrèn nan, men Ikrenyen yo lib," li te di, dapre korespondan BBC pou Ewòp de Lès Sarah Rainsford.
Lidè ikrenyen an te ensiste ke peyi li a pare pou yon atak Larisi epi li te avèti: "Nou pa bezwen okenn lagè, ni frèt, ni cho, ni ibrid. Men, si twoup yo atake nou, si yo eseye pran peyi nou an—libète nou, lavi nou, lavi pitit nou yo—nou pral defann tèt nou.".
"Si yo atake nou, y ap wè figi nou, pa do nou," prezidan ikrenyen an te di.
3. Ki jan Putin jistifye "operasyon militè" a?
Lendi, Putin te deja fè yon diskou televizyon kote li te anonse ke li rekonèt endepandans de zòn nan Ikrèn ki anba kontwòl separatis ki apiye pa Larisi.
Analis yo te wè sa kòm yon prelid pou yon operasyon militè. Anfèt, mèkredi, rejyon rebèl pro-Ris yo nan Ikrèn te mande Putin pou l voye twoup.
Agiman Putin yo kont Ikrèn gen ladan yo agiman istorik ak agiman ki gen rapò ak sekirite.
Lendi li te deklare ke Ikrèn pa gen okenn istwa kòm yon vrè nasyon epi li te akize otorite ikrenyen yo de koripsyon.
Touswit apre anons la, Putin te siyen yon lòd pou twoup yo fè "devwa lapè" nan tou de rejyon rebèl yo.
Kite m mete aksan ankò yon fwa ke Ikrèn se pa sèlman yon peyi vwazen pou nou. Li se yon pati entegral nan pwòp istwa, kilti ak espas espirityèl nou an,” li te di.
Li te akize gouvènman ikrenyen an tou kòm yon "maryonèt" pou Etazini epi li te deklare, san fondman, ke lidè yo ap "maltrete" ikrenyen yo e ke peyi a te kapab jwenn zam nikleyè epi poze yon pi gwo menas pou Larisi.
Pandan diskou a, Putin te repete danje ki genyen si Ikrèn ta antre nan OTAN (òganizasyon an pa menm gen akseptasyon li sou ajanda li e se sèlman yon aspirasyon Kyèv) epi li te asire ke si peyi a rantre nan alyans lan, Larisi ta an danje pou sibi yon "atak".
Poutine deklare tou, san prèv, ke gen yon "jenosid" ke Ikrèn ap komèt kont moun ki pale Ris nan lès peyi a.
4. Ki jan sitiyasyon sa a te rive?
Orijin yo ka remonte nan lane 2014, lè Larisi te pran kontwòl Crimea epi li te sipòte fòs separatis nan lès Ikrèn.
Gwoup rebèl yo te kreye repiblik pèp la nan Donetsk ak Louhansk.
Konfli a deja fè anviwon 14,000 moun pèdi lavi yo.
Nan dat 18 fevriye, sèvis BBC a an Ukraine te rapòte ke gwo zam ak mòtye ki te tire nan rejyon an se te pi lou yo depi plizyè ane.
Nan dènye rapò yo a, obsèvatè entènasyonal ki soti nan Òganizasyon pou Sekirite ak Koperasyon an Ewòp rapòte plizyè santèn vyolasyon sispann-dife ant 17 ak 18 fevriye.
Lidè de zòn separatis yo ki te apiye pa Larisi yo te anonse evakyasyon rezidan yo epi yo te di ke Ikrèn te ogmante bonbadman an epi li t ap planifye yon atak.
Denis Pushilin, chèf Repiblik Pèp Donetsk la (DNR), te anonse yon evakyasyon nan yon videyo yo te swadizan filme vandredi. Sepandan, yon analiz BBC te fè sou done meta videyo a te montre li te anrejistre anvan ostilite yo te eklate.
Nan mwa novanm ane pase a, Larisi te kòmanse deplwaye yon gwo kantite twoup nan zòn ki toupre fwontyè a ak Ikrèn.
Men, nan dat 15 fevriye, Putin te sigjere ke t ap gen yon retrè pasyèl nan fòs Ris yo.
Sepandan, Ikrèn ak alye li yo te di pa gen okenn rediksyon nan kantite twoup Ris nan zòn fwontyè yo.
"Yo toujou deplwaye fòs soti nan yon bò pou ale nan lòt bò a," se sa Sekretè Jeneral OTAN an, Jens Stoltenberg, te deklare, yon jou apre anons Larisi a.
"Se te yon gwo mouvman monte-desann, ale-retounen pandan tout tan sa a; men tandans nan dènye semèn ak mwa yo se te yon ogmantasyon konstan nan kapasite Larisi toupre fwontyè ak Ikrèn.".
