BBC News World
Jiska kèk jou de sa, li te youn nan konpayi byen imobilye ki gen plis valè nan mond lan, men efondreman jeyan Evergrande a mete l sou wout pou l fè fayit epi li fè moun pè yon ti wonn byen imobilye Chinwa ankò.
Anpil moun ap mande tèt yo si ka a pral vin tounen "Lehman Brothers" dezyèm pi gwo ekonomi mondyal la.
Lachin ap fè fas ak yon desizyon difisil menm jan ak sa gouvènman ameriken an te oblije pran an 2008 lè li te kite bank envestisman Lehman Brothers la fè fayit.
Ka sa a, sa gen 13 an, te deklanche sa yo rele Gran Kriz Finansye.
Kounye a, gouvènman Chinwa a dwe deside si li pral kenbe youn nan pi gwo konpayi konstriksyon peyi a a flo oswa kite l disparèt, sa ki mete plis pase 1,300 devlopman byen imobilye nan 280 vil atravè peyi a an danje.
Pi gwo pwoblèm konpayi an se gwo dèt li a, ki, pami tout angajman finansye li yo, rive nan 300 milya dola ameriken.
Se konpayi byen imobilye ki gen plis dèt nan mond lan.
Pandan kèk dènye ane yo, li te konsakre tèt li nan pran prè pou finanse non sèlman divizyon konstriksyon li an, men tou anpil lòt biznis li te elaji: pak amizman, izin anbouteyaj dlo, machin elektrik, e li menm te achte yon ekip foutbòl.
Fayit li a ta mete tout divizyon sa yo an danje tou, 200,000 anplwaye dirèk yo ak plis pase 3.8 milyon djòb endirèk li kreye chak ane.
"Efondreman Evergrande a t ap pi gwo tès sistèm finansye Lachin nan te fè fas depi plizyè ane," estime Mark Williams, chèf ekonomis Azi nan Capital Economics.
Yon sèk visye
Evergrande depann pou kontinye opere sou lajan li resevwa nan pre-vant apatman ki an konstriksyon, ki anjeneral yo montre sou plan.
Men, akòz plizyè faktè, lavant yo te ralanti e ak mwens revni, konpayi an pa ka peye founisè li yo, ki sispann founi materyèl oswa sèvis.
Sa vle di li pa ka fini kay yo e pakonsekan li pa ka jwenn plis lajan kach: se yon sik visye.
Yon deklarasyon konpayi an pibliye di ke dirijan li yo di ke likidite li a te anba "gwo presyon".
Yo deja mete kèk nan pwojè Evergrande yo sou kote pandan konpayi an ap mete byen yo an vant pou jenere lajan likid epi l ap eseye negosye ak founisè li yo pou retade peman yo epi evite fayit.
"Lachin te entwodui mezi trè strik pou fòse pwomotè byen imobilye yo diminye dèt sou bilan yo," se sa Fabrice Jacob, PDG JK Capital, ki fè pati gwoup La Française a, eksplike, an referans a mezi Lachin te aplike pou eseye kontwole bul byen imobilye a epi konbat espekilasyon.
Pilye enpòtan nan ekonomi an
Sektè byen imobilye a, youn nan poto kwasans ekonomik Chinwa nan dènye deseni yo, reprezante 7.5% nan pwodwi enteryè brit peyi a,
"Sa a pouse Evergrande diminye pri lavant li yo sou tout pwojè li yo pa 30%, pi gwo rabè li te janm ofri," li ajoute.
Sepandan, tout tantativ pou kalme tanperaman pami kreditè li yo oswa moun ki te achte yon kay ke li pa ka fini kounye a te pou gremesi.
Nan dènye jou sa yo, ti manifestasyon te fèt nan plizyè vil .
Plis pase yon milyon moun ap tann pou yo demenaje nan nouvo kay yo.
Yo te peye depo epi yo ka potansyèlman pèdi lajan sa a si fayit rive.
Laperèz pou kontajyon
Kunjal Gala, manadjè biznis entènasyonal Federated Hermes la, di li enposib pou konnen avèk sètitid sa ki ta rive si Beijing te kite Evergrande tonbe; ensètitid nan mache a te evidan.
" Presyon sou Beijing pou l entèveni nan ka Evergrande a ap ogmante pandan pi gwo pwomotè byen imobilye Lachin nan ap kontinye desann epi siy kontajyon finansye yo ap ogmante," analis la estime.
"Olye pou yo kite yon efondreman kaotik nan fayit, anpil analis predi ke regilatè yo pral enjenyè yon restriktirasyon pou kenbe risk sistemik la nan yon minimòm. Men, pa gen anyen ki sèten," li te di.
Pou kounye a, endèks referans Hang Seng Hong Kong la anrejistre pèt 3.3% lendi nan yon jounen ki make pa efondreman konpayi byen imobilye ki afekte pa ka Evergrande la.
Epi madi li te louvri nan wouj ankò: ak yon gout de 1.08%.
Poukisa sa ta enpòtan si Evergrande ta tonbe?
Anplis pèt travay yo ak posiblite pou plizyè milye moun pèdi lajan yo akòz kay ki p ap bati yo, genyen tou konpayi ki fè biznis ak Evergrande.
Konpayi konstriksyon ak konsepsyon sa yo, oubyen founisè materyèl, riske sibi pèt enpòtan, sa ki ka lakòz yo fayit.
Men efè domino ka kontinye pi lwen pase fwontyè Lachin.
Gen kèk analis ki sigjere ke pwoblèm dèt konpayi an ta ka poze risk toupatou pou sistèm finansye dezyèm pi gwo ekonomi nan mond lan.
Gen enkyetid ke lòt pwomotè pwopriyete ki gen anpil dèt tou ka swiv menm chemen an.
Kriz kredi?
Jan gwo kriz kredi 2008 la te montre sa, lè pwomotè imobilye yo fè fayit, bank yo ak envestisè ki te prete yo lajan yo anrejistre pèt epi yo fini pa limite kredi bayti biznis ak moun.
"Konsekans finansye yo t ap gen gwo konsekans. Yo rapòte ke Evergrande dwe lajan a anviwon 171 bank nasyonal ak 121 lòt konpayi finansye," Mattie Bekink nan Economist Intelligence Unit (EIU) te di BBC a.
Si Evergrande fè fayit, bank yo ak lòt kreditè yo ka oblije prete mwens.
Sa ka mennen nan sa yo rele yon kriz kredi, lè konpayi yo ap lite pou jwenn prè a to abòdab.
Yon kriz kredi t ap yon move nouvèl pou dezyèm pi gwo ekonomi mondyal la, paske konpayi ki pa ka jwenn prè yo gen difikilte pou grandi e, nan kèk ka, yo pa ka kontinye opere.
Sa a kapab tou fè envestisè etranje yo nève, ki ta ka wè Lachin kòm yon kote ki mwens atiran pou envesti.
Anfèt, gen kèk konpayi ki deja ap diminye ekspozisyon yo anvè Lachin depi yon bon bout tan
Pou l pran desizyon sa a, dapre Richard Bernstein, PDG Richard Bernstein Advisors, kabinè li a te konte "sou deteryorasyon fondamantal yoak pi bon pèspektiv nan lòt pati nan mond lan".
"Ekspozisyon nou an kounye a se sèlman anviwon 1%. Lachin reprezante apeprè 4% nan mache aksyon mondyal yo," li te eksplike.
