Pa José Arias
El Inmobiliario
Klas dominan nan Santiago nan 19yèm syèk la te rejte merengue poutèt
pawòl libertin li yo ak fwote ranch yo pandan dans lan.
SANTO DOMINGO.-Si yon merengue perico ripiao ta jwe pandan yon seminè, yon atelye, oswa yon dejene biznis, patisipan yo ap siman deplase
yon pati nan kò yo, menm si yo pa vle epi kontèks la pa jistifye sa.
Ritm, gou, ak lespri ludik
mizik folklorik ak patriyotik dominiken tipik la pwovoke reyaksyon tankou sa yo. Ou jis bezwen vivan
pou w fè eksperyans sa.
Men, ki kote tinon "perico ripiao" pou merengue tipik la soti?
Ekriven ak folkloris distenge a, Rafael Chaljub Mejía, reponn nou nan bèl
travay li a "Por los Caminos Del Merengue", ke, nan fen 19yèm syèk la nan vil
Santiago de los Caballeros, espesyalman nan sektè Hospedaje a, plizyè santèn
machann, achtè ak vandè bèt, kiltivatè tabak ak fwi,
bandi gran wout ak moun k ap goumen kòk te rive ak objektif pou vann ak achte pwodwi yo pou
yo te ka revann yo nan lòt zòn nan peyi a.
Jou mesye sa yo ki te soti byen lwen—nan epòk sa a pa t gen gran wout—te yon jou difisil, estrèsan, epi fatigan. Vwayajè yo te pwofite nwit yo pou yo detann yo nan kote amizman epòk la: batay kòk, sal dans enprovize ak planche tè, epi, byen sûr, kay pwostitisyon.
Nan moman sa yo, gason tout laj te konn kouche ak pwostitye, epi yo
te rele zak amoure sa a "¡a ripiar el perico!" oubyen "¡aquí se va a ripiar el perico!" (ann dechire jako a!). Se poutèt sa, ekspresyon "a ripiar el perico" a kaptire doub sans ak malis ki karakterize mereng nou an depi premye akò li yo rive jodi a.
Pou yon vil tankou Santiago, konsèvatif, oryante sou koup e kiltive, orijin libertin ak erotik
dans lan, ansanm ak fwote ranch nan arèn batay kòk ak kay pwostitisyon, te jenere yon rejè total pou
mereng.
Sa vle di ke, pou klas dominan Santiago a, mereng te
sinonim ak vagabondaj, oubyen pito, yo te rayi dans sa a "peyizan san moral ni
bon jan". Malerezman, plizyè ane apre, diktatè Trujillo a te "onore"
mereng yo te maltrete a.
Pou konbat vagabondaj sa a, "moun desan" nan vil Cibao a te danse
dans ewopeyen yo—vals ak polka—nan gwo sal bal pwòp yo. Pa gen mereng ditou.
Chajulb Mejía fè remake tou ke premye pawòl yon mereng byen koni—jan anpil
chèchè fè remake—ta ka pawòl Juan Gomero, yon chante ki trè popilè. Sa ki di konsa:
"Ti fi Juan Gómez yo bèl epi yo danse byen, men yo gen yon defo: yo ri
tout moun yo wè."
Okòmansman, yo te jwe perico ripiao ak enstriman ak kòd (twa ak kat gita), epi
apre sa, avèk rive Alman yo nan waf Puerto Plata a,
pi popilè akòdeyon an te rive pami bagay yo. Plizyè dizèn ane apre, yo te ajoute son bon gou saksofòn nan nan plezi a
.
Pami premye predesesè merengue perico ripiao yo gen Ñico Lora,
ke yo konsidere kòm youn nan premye papa ritm lan, Papá Baudillo, ke yo prezime se
otè merengue Juan Gomero a, General Larguito ak Guandulito.
Lè sa a, dènye jenerasyon nou yo te rankontre Tatico Henríquez, Francisco Ulloa ak kounye a
Fefita La Grande, El Cieguito de Nagua, María Díaz, La India Canela, El Prodigio, Krisppy ak
Geovanny Polanco, pami lòt moun.
Ann mete men nan travay la, mezanmi!
Pibliye okòmansman nan 5yèm edisyon El Inmobiliario , seksyon El Cibao en Concreto, ki mete aksan sou richès kilti Cibao a.
