Li rete nan peyi a akòz yon mank de sekirite ak estabilite travay.
SANTO DOMINGO - Malgre ke travayè Ayisyen yo pataje yon dezi komen pou asire yon avni ki pi estab e an sekirite pou tèt yo ak fanmi yo nan Repiblik Dominikèn, pifò nan yo eksprime yon dezi pou retounen nan peyi yo, sitou moun k ap viv nan kondisyon ki pi enstab akòz sitiyasyon imigrasyon yo ak nivo konpetans yo.
Sa a se dapre etid "Mache Travay la ak Travayè Etranje nan Sektè Konstriksyon an nan Repiblik Dominikèn, prepare pa Enstiti Nasyonal Migrasyon Repiblik Dominikèn nan (INMRD), ki deklare ke byenke travayè yo wè sitiyasyon an an Ayiti kòm trè ensèten, yo espere ke li pral amelyore epi, nan ka sa a, yo ta retounen nan peyi yo imedyatman: "Ou kite menm jou a. Ou santi w pi byen lakay ou pase deyò," te di youn nan moun yo te entèvyouwe pou etid la.
Sepandan, gen kèk moun ki te deklare ke retounen nan peyi yo mande sekirite, alòske gen lòt ki gen plis tan nan peyi a epi ki gen pitit yo isit la ki te di: "Nou ka vini epi nou ka ale, paske nou abitye ak sa isit la."
Etid la revele ke pifò nan travayè yo te fè sondaj la te deklare ke yo gen plan pou kontinye travay nan sektè konstriksyon an nan Repiblik Dominikèn toutotan gen travay epi toutotan sitiyasyon sekirite a an Ayiti pa amelyore.
Yon lòt opsyon yo te mansyone se te ale nan yon lòt peyi (Etazini oswa Meksik) epi gen kèk ki te di yo ta renmen kòmanse yon biznis, yon ti makèt oswa regilarize sitiyasyon imigrasyon yo pou yo te ka gen yon sitiyasyon travay ki pi estab.
Kondisyon travay
Etid la endike ke kondisyon travay imigran yo gen rapò ak sitiyasyon imigrasyon ak travay y ap fè a. Travayè ki gen sitiyasyon legal pafwa travay anba kontra ak konpayi an epi yo resevwa benefis tankou asirans sante, vakans, bonis, elatriye. Moun ki pa gen sitiyasyon legal yo jeneralman anboche pa yon mèt oswa yon kontraktè, gen kèk vèbalman e gen lòt ak yon akò siyen. Gwoup diskisyon yo te idantifye diferan kondisyon travay selon nivo konpetans travayè a.
Pami travayè ki pa kalifye yo, pifò ladan yo travay kòm asistan (pote blòk, siman ak sab, prepare melanj lan, ede mason yo, pami lòt travay). Moun ki pa gen kontra travay fòmèl yo travay atravè akò enfòmèl ak fòmann yo; gen kèk ki siyen yon dokiman, men nan pifò ka yo, se yon akò vèbal. "Pa gen okenn kontra fiks; nou travay epi nou touche lè yo kapab," se sa youn nan travayè yo te entèvyouwe yo di.
Gen kèk travayè ki te endike ke yo sèlman enskri pou resevwa peman. Anpil rekonèt ke yo pa jwi benefis yon travay fòmèl paske yo pa anplwaye pèmanan; "nou se travayè itineran." Sa vle di yo pa gen asirans sante, vakans peye, doub peman, elatriye.
Jounen travay estanda a se soti 8 a.m. rive 5 p.m., lendi jiska vandredi, epi jiska midi samdi, byenke gen kèk travayè ki deklare ke yo travay menm lè yo men yo pa peye yo lè siplemantè. Sou kèk chantye konstriksyon, lè jounen travay la pwolonje jiska 7 p.m., yo peye yo lè siplemantè, men se pa ka a sou tout chantye.
Salè travayè yo resevwa a depann de kantite jou yo travay. An mwayèn, pou travayè ki pa kalifye yo, salè pa jou a ka varye ant RD$800 ak RD$1,000 pou travayè ki pi nouvo yo, rive nan RD$2,000 pa jou pou travayè ki gen plis eksperyans, sa vle di yo ka touche jiska RD$7,000 pa semèn. Gen kontraktè ki peye chak semèn, gen lòt ki di yo resevwa peman chak 15 jou, alòske gen lòt ki resevwa li chak 21 jou. Gen kèk travayè, ki se Ayisyen, ki santi revni yo pa estab, yo travay selon sa yo peye yo paske yo nan bezwen. Yo santi tou yo peye mwens pase lòt travayè yo: "Ou konnen, yon Ayisyen pa vo anyen," yon etranje yo te entèvyouwe te di.
"Ou ka travay menm si se yon sèl jou pa semèn. Ou ka travay de, twa jou. Men, si ou travay tout semèn nan, ou touche 12,000 peso. Oke, epi 12,000 peso jiska samdi... men si ou travay tout semèn nan, pafwa ou touche 6,000, 8,000, 7,000, 4,000. Paske salè ou depann de jou a, pou semèn nan," yon travayè ki pa kalifye ki soti Santo Domingo te eksplike.
Nan ka travayè ki pi espesyalize yo, moun ki pa gen estati imigrasyon regilye yo anplwaye tou pa yon kontraktè, pa konpayi an, byenke yo resevwa yon salè ki pi wo, ki ka varye ant RD$2,000 ak RD$3,500 pa jou. Gen kèk mwa yo ka touche RD$60,000, lòt mwa mwens, epi lòt mwa plis; sa depann de travay la ak anplwayè a. Yon travayè te fè kòmantè ke salè minimòm nan se "[...] pi bon mache a se RD$2,500 pa jou." Travayè sa yo rekonèt ke sa depann de anplwayè a, "[...] Mwen touche RD$2,500 oswa RD$2,000 pa jou, sa depann de anplwayè a [...]. Gen anplwayè ki peye jiska RD$2,000." Gen kèk travayè ki di ke pafwa yo jwenn yon travay "gaspiye" atravè referans, anplwaye dirèkteman pa yon moun ki bezwen yo fè kèk travay. Nan ka sa yo, jeneralman yo touche RD$2,500 pa jou.
Menm jan ak moun k ap ede yo, travayè kalifye yo anplwaye atravè yon kontraktè yo konsidere kòm travayè enfòmèl, sa vle di yo pa gen dwa travay tankou vakans peye oswa doub peman, epi yo pa gen aksè a asirans sante. Sa revele yon gwo degre vilnerabilite ak mank pwoteksyon, sitou nan ka yon aksidan nan travay. Lè yon aksidan rive, solidarite ki genyen ant imigran Ayisyen yo vin evidan, enjenyè a menm kontribye pou kouvri depans medikal, medikaman ak konje nan travay, tout bagay sa yo peye pa kòlèg travay li yo. Yo demontre solidarite tou lè yo arete yo epi yo bezwen ranmase lajan pou yo lage yo oswa pou yo retounen nan Repiblik Dominikèn apre yo fin depòte yo.
Sepandan, etid la di ke nan ka pwofesè yo, sistèm anbochaj la diferan. Travay yo fèt sou yon kontra epi sou yon baz pa pyès, epi pwofesè sa yo, bò kote pa yo, sou-kontrakte yon ekip travayè pou fè travay la, peye yo pa jou epi touche yon pousantaj nan pwofi a sou chak travay/kontra. Sou-kontra sa yo fèt enfòmèlman, vèbalman, epi to pa jou a depann de kalite travayè a, konpetans yo, ak eksperyans yo. "Sa depann de moun nan, sa depann de kapasite yo. Pa egzanp, ou ka gen yon asistan ki vo 1,000 peso, men si gen yon lòt k ap travay, epi yo trè kalifye, ou ka peye yo 1,100 a 1,200 peso.".
Finalman, rapò a mete aksan sou ka sa yo rele "travayè lakay yo." Konpayi an anplwaye travayè sa yo dirèkteman, yo resevwa benefis ki koresponn yo, epi yo touche salè ki varye ant RD$1,200 ak RD$ 1,700 pa jou.
