Pa Melchor Alcántara
Pa definisyon, enflasyon se pwosesis ekonomik ki koze pa yon dezekilib ant pwodiksyon ak demann. Sa mennen nan yon ogmantasyon kontinyèl nan pri pifò machandiz ak sèvis yo ak yon pèt pouvwa acha, ki reflete nan yon endèks ke mezi li se youn nan endikatè ki pi enpòtan pou ekonomi nasyonal yo. Pwosesis sa a karakterize pa yon demann pou machandiz ak sèvis ki depase kapasite pou pwodui yo nan yon mache bay.
Li byen koni ke nou ap fè fas ak enflasyon depi fen ane 2021 an. Anpil fowòm deba sou kòz li yo, konsekans li yo, ak mezi posib pou diminye li. Konsènan sa a, bank santral nan anpil peyi (e pa nou an pa fè eksepsyon) te kòmanse konbat enflasyon an lè l sèvi avèk zouti prensipal yo nan sitiyasyon sa yo: ogmante to enterè kòm yon fason pou limite mas lajan an.
Sa dit, jodi a mwen vle konsantre sou mezi sa yo ak pi bon pratik yo ki te egziste sou plan entènasyonal nan senaryo chanjan sa a k ap chèche balanse òf ak demann nan yon ekonomi men ki, nan plizyè okazyon, nan chèche remèd la, li jenere pwosesis resesyon dezastre ki, anfen, fè nou pè ke medikaman an ka pwodui pi move efè pase maladi a.
Nan ki pwen rediksyon mas monetè a pozitif? Ki sektè demann nou ta dwe rediksyon? Ki pwodwi ki esansyèl pou pwodui dinamikman pou kenbe yon ekilib makroekonomik ki an sante pandan ralentissement sa a? Ki sa ki pi bon, diminye demann lan oswa ogmante mas la?
Nou te ka kòmanse vwayaj nou an avèk lide ekonomis John Maynard Keynes te konn revolisyonè. Li te ankadre fenomèn enflasyon an nan yon modèl triyangilè ki baze sou twa poto:
- Ogmantasyon demann: Sa rive lè demann total la—sa vle di, sòm depans gouvènman an, envestisman prive, depans konsomatè yo, ak diferans ki genyen ant ekspòtasyon ak enpòtasyon yo—depase rezèv ki disponib sou mache a, sa ki lakòz yon gwo ogmantasyon nan pri yo. Sitiyasyon sa a ta ka akòz yon ogmantasyon rapid nan mas lajan an, yon pi gwo konfyans konsomatè yo, oswa yon bès nan to echanj ofisyèl la. Ogmantasyon nan mas lajan an konbine avèk konfyans konsomatè yo se kounye a prensipal kòz enflasyon nan Repiblik Dominikèn.
- Ogmantasyon nan pri pwodiksyon yo: nan ka sa a, enflasyon an soti nan ogmantasyon pri ke biznis yo chaje pou pwodwi yo an repons a ogmantasyon pri yo; sa fèt ak objektif pou pase pri sa yo bay konsomatè yo. Kounye a, pri gaz ak transpò yo te jenere ogmantasyon nan pri pwodiksyon atravè lemond paske, nan modèl neoliberal aktyèl la, tout pwodwi yo gen konpozan enpòte.
- Enflasyon estriktirèl: lè nou pale de kalite enflasyon sa a, se paske nou deja antre, pou nenpòt ki rezon, nan yon espiral enflasyon visye ki karakterize pa yon ogmantasyon pri san diskriminasyon, kote, apati kounye a, li pral trè difisil pou nou soti.
Dapre teyori sa a, pifò ekonomi liberal oswa neoliberal yo eseye kontwole oswa modle enflasyon an. Keynes deklare ke si objektif la se konbat enflasyon, sèl zouti ki disponib yo se ogmante taks epi diminye depans piblik yo. Sa a se yon politik fiskal restriksyon. Menm jan an tou, an tèm finansye, yon ogmantasyon nan to enterè yo limite anpil mas lajan an, sa ki lakòz yon diminisyon nan demann epi kidonk li limite ogmantasyon pri yo.
Si nou gade Depatman Ekonomi Lekòl Chikago a, ki te dirije nan dezyèm faz akademik li nan mitan 20yèm syèk la pa Milton Friedman, petèt yon ti aperçu sou tan lontan ki ta ka toujou reprezante avni nou, nou remake yon evolisyon siyifikatif nan konsèp enflasyon an lè nou analize twa dènye nan dis pwopozisyon pi popilè li yo, sètadi:
1- Kidonk, "enflasyon se toujou e tout kote yon fenomèn monetè" nan sans ke li pwodui e li ka pwodui sèlman pa yon ogmantasyon pi rapid nan kantite lajan pase nan pwodiksyon an.
2. Depans gouvènman an ka enflasyonis oubyen pa enflasyonis. Li pral enflasyonis nan limit ke li finanse pa kreye lajan, sa vle di, pa enprime lajan oubyen kreye depo labank. Sinon, li pa pral enflasyonis.
3. Chanjman nan mas monetè a afekte to enterè yo okòmansman nan yon direksyon, men pita nan direksyon opoze a. Kwasans monetè ki pi rapid okòmansman gen tandans diminye to enterè yo. Men pita, pandan depans yo ap ogmante epi alimante ogmantasyon pri enflasyonis, li mennen tou nan yon ogmantasyon nan demann pou prè, ki gen tandans ogmante to enterè yo. Se poutèt sa, globalman, to enterè yo pi ba nan peyi ki te fè eksperyans to kwasans ki pi dousman nan mas monetè a (peyi tankou Swis ak Almay).
Friedman kesyone poukisa otorite monetè yo angaje yo nan eksè monetè sa yo. Kounye a, nou petèt ap fè fas ak premye egzanp enflasyon pwovoke, akòz mezi pou ogmante mas monetè ke ekonomis enfliyan yo te pwopoze apre pandemi an. Anfèt, apre dezan boom ekonomik, nou kounye a ap fè eksperyans konsekans ogmantasyon sa a nan mas monetè.
Kounye a, si nou pale sou remèd la, Friedman gen rezon pou l fè remake ke "sèl fason pou mete fen nan enflasyon an se anpeche depans gouvènman an grandi rapidman konsa." Sa a se paske enflasyon an jeneralman soti nan "monetizasyon defisi fiskal la." Se la pwoblèm enflasyon an sispann yon pwoblèm teknik epi li vin tounen yon pwoblèm politik.
Tou dènyèman, lekòl Chikago sa a te sibi yon evolisyon enpòtan, ki toujou ap evolye, ki te fè Pwofesè Robert Lucas resevwa Pri Nobèl pou teyori li sou atant rasyonèl yo. Dapre teyori sa a, gouvènman yo te kapab amelyore ekonomi an avèk politik monetè ekspansyonis pandan peryòd chomaj ak resesyon, jan sa te pase pandan pandemi an. Se te yon modèl trè senp ki te sipoze ke pwopriyetè biznis yo pa t ap reyalize ke enflasyon t ap detwi ogmantasyon nominal pri pwodwi yo, ni ke travayè yo pa t ap konprann ke enflasyon t ap efase ogmantasyon salè yo te touche yo.
Okontrè, teyori atant rasyonèl la soutni ke envestisè yo ak travayè yo ka sipriz tanporèman pa manipilasyon politik yo, men yo byen vit aprann leson yo epi antisipe oswa rabè davans chanjman otorite yo aplike yo, ki an reyalite netralize oswa anile politik monetè gouvènman yo.
Leson an se ke moun, lè y ap eseye pwoteje epi maksimize enterè yo fas a chanjman nan politik gouvènman an, otorite yo pa twonpe yo, men okontrè yo aji an antisipasyon politik ofisyèl sa yo.
Konklizyon an se ke gouvènman yo pa reyalize anyen pozitif lè yo enprime plis lajan pase sa nesesè lè ekonomi an ap kontrakte oswa lè yo enprime mwens pandan peryòd kwasans.
Rechèch Pwofesè Lucas la sijere ke bank santral yo, olye pou yo eseye ajiste epi manipile ekonomi an oswa entèvni nan mache echanj etranje yo, ta dwe konsantre sou reyalize objektif alontèm ki vrèman enpòtan e desizif pou kenbe pri ki estab, sa vle di, prezève pouvwa acha lajan an.
Nan konsolidasyon teyori sa yo, kèk leson sòti. Konfwontasyon ant nosyon rediksyon mas lajan an ak kwasans ekonomik ki ba. Malgre ke premye a gen tandans lakòz dezyèm nan, premye a pa toujou mennen nan dezyèm nan. Jan Pwofesè Lucas te predi a, nou tout te prepare pou pi mal la depi lè yo te limen enprimant lajan an pou konbat potansyèl resesyon epòk apre pandemi an.
Kòm konsekans, kounye a, sèl zouti gouvènman santral la aplike pou kontwole enflasyon an se ogmante to enterè yo—yon politik restriksyon finansye. Pa gen anyen ki di sou restriksyon politik fiskal ki rekòmande e konplemantè yo, tankou rediksyon nan depans piblik ak ogmantasyon taks. Sa ka parèt terib, men mwen kwè si gouvènman an limite politik restriksyon lajan li a sèlman nan sektè konsomatè a epi an menm tan li pèmèt to enterè atiran pou sektè pwodiksyon nasyonal la, tankou konstriksyon, touris ak endistri, nou ta ka rive nan yon ekilib makroekonomik ideyal, pa tèlman lè nou diminye demann lan, men pito lè nou ogmante òf la yon fason dirab.
Sa t ap mande, jan m te di a, sakrifis fiskal. Nasyon tankou Lachin ak Etazini, ki tou ap limite mas lajan an lè yo ogmante to enterè yo, deside, yon jan paradoksal, diminye to enterè sou prè pou achte byen imobilye. Ann pran nòt epi aji.
Otè a se:
Avoka, avèk yon metriz nan gwo finans, kowòdonatè jeneral Obsèvatwa Nasyonal Endistri Konstriksyon an (ONIC).
