Pran nan BBC Mundo News
Lè mond lan te kòmanse remake kriz dèt 300 milya dola Evergrande a pi bonè ane sa a, gen moun ki te mande tèt yo si sa t ap vin tounen "moman Lehman Brothers" Lachin nan.
Depi lè sa a, li vin klè ke Beijing ap jere sitiyasyon an yon fason trè diferan pase jan Washington te jere efondreman jeyan bank envestisman Lehman Brothers nan kòmansman kriz finansye mondyal la an 2008.
Apre Evergrande te anonse ke li ka pa kapab satisfè tout obligasyon finansye li yo, konpayi ki te frape pa kriz la te sispann peye kèk nan obligasyon li yo ki te soti lòt bò dlo.
Yo rapòte ke li kounye a antre nan yon pwosesis restriktirasyon dèt ak otorite Chinwa yo ki ka gen ladan l vant kèk nan byen pèsonèl fondatè li a.
"Li pa klè, men lè nou pale ak kontak nou yo nan endistri Lachin nan, pèsonn pa sezi," te di Vinesh Motwani nan Silk Road Research, yon kabinè rechèch mache ki espesyalize nan Azi.
Evergrande kont Lehman
"Pi gwo diferans ki genyen ant de bank yo a se ke Evergrande te yon dezas tout moun te prevwa," te di Motwani, ki t ap travay Ozetazini kòm yon analis nan Credit Suisse lè Lehman Brothers te fè fayit.
"Lè yo te anonse politik 'twa liy wouj' la plis pase yon ane de sa, li te klè ke Evergrande te youn nan pi gwo vyolatè yo, kidonk reyaksyon an nan Lachin te: 'Sa te dwe rive.'".
"Twa liy wouj yo" se yon seri papòt dèt ki limite anpil kapasite sèten pwomotè byen imobilye pou jwenn prè. Pandan plizyè dizèn ane, sektè a te wè prè san kontwòl, yon bagay bank santral la (Bank Pèp Lachin nan) te dekri kòm "san reflechi".
Kriz Evergrande a se yon evènman "rinoseròs gri", yon tèm yo itilize pou dekri yon menas evidan ki deplase dousman olye de yon evènman "syàn nwa" sipriz, dapre Rory Green, direktè rechèch Lachin ak Azi nan kabinè konsèy envestisman TS Lombard.
"Avètisman konsènan Evergrande a ap sikile depi lontan, kidonk okenn nan detantè obligasyon yo pa ta dwe sezi ke yo an fayit," li te di.
Poukisa kriz sa a tèlman diferan?
Yon lòt gwo diferans ant efondreman Lehman Brothers ak kriz Evergrande a se ke lè gouvènman ameriken an te bezwen aji, li te oblije pase yon lejislasyon pou l te gen pouvwa pou l entèveni, yon bagay ki pa yon pwoblèm pou gouvènman Chinwa a.
Lè Beijing kontwole mache byen imobilye peyi a atravè bank leta yo, li konnen tou ki pwomotè ki gen chans pou yo fè fayit, yon bagay yo pa t ka di sou Washington pandan kriz ipotèk subprime la.
An menm tan, Lachin ap pi selektif nan aksyon li yo pase Etazini te ye pandan kriz finansye mondyal la. Kontrèman ak Washington, ki te sove kèk nan pi gwo bank nan mond lan, Pati Kominis Chinwa a ap adopte yon apwòch ki pi pa moso.
"Beijing tankou yon chirijyen k ap opere yon timè epi k ap panse, 'Kisa m bezwen sove?'" dapre Alicia Garcia Herrero, chèf ekonomis pou Azi Pasifik nan bank envestisman Natixis.
Pou gouvènman Chinwa a, li enpòtan anpil pou operasyon chak jou Evergrande yo rete san entèripsyon. Objektif yo se asire konpayi an ka fini kay l ap bati yo pou achtè pwopriyete òdinè yo pa afekte epi konfyans nan mache byen imobilye a pa domaje gravman.
"Beijing bezwen gade kè a tou, pou wè si l ap bat toujou. Se pèsepsyon moun yo genyen sou sektè byen imobilye a," García Herrero te ajoute.
Jiskaprezan, apwòch sa a sanble limite enpak la sou mache lojman an, dapre Motwani: "Pri byen imobilye yo kontinye ap monte chak ane. Menm lè yo te bese chak mwa, yo pa t bese pa pousantaj de chif.".
Genyen tou enkyetid ke si pri yo kontinye bese, achtè potansyèl yo ka ranvwaye acha nouvo kay, sa ki pral ralanti mache a plis toujou.
Kisa k pral rive Evergrande?
Ekspè yo predi ke restriktirasyon Evergrande a ka pran plizyè mwa oswa menm plizyè ane, kidonk pap gen anpil anons ki pral fè gwo tit pandan otorite yo ap eseye evite choke sistèm finansye mondyal la apre efondreman Lehman Brothers.
Green pale de echèk gwo konpayi Chinwa yo te fè nan tan lontan. Li pran egzanp efondreman jeyan finansye ak asirans Anbang lan, li prevwa restriktirasyon Evergrande a pral yon pwosesis ki long: “Anbang te antre nan restriktirasyon dezan de sa e li toujou ap kontinye. Evergrande pi gwo, kidonk sa ka pran plizyè ane. Men, nan opinyon mwen, pi mal la fini.”.
"Senaryo ki pi posib la se ke Evergrande pral divize an plizyè inite separe. Sa pral lanmò rinoseròs gri a, epi bank rejyonal yo pral gen responsablite pou yo fè fas ak inite separe sa yo pou asire estabilite sektè a ak ekonomi an," li te di.
Èske envestisè entènasyonal yo pral pè?
Malgre ke fayit Evergrande sou peman enterè sou obligasyon lòt bò dlo yo pa deklanche yon efondreman finansye, paske sitou envestisè mondyal pwisan yo nan men yo, gen kèk analis ki enkyete sou enpak sa sou repitasyon sektè byen imobilye Chinwa a.
"Sa definitivman domaje lafwa envestisè entènasyonal yo nan obligasyon byen imobilye Chinwa lòt bò dlo," te di Jackson Chan nan platfòm rechèch mache finansye Bondsupermart la.
Esansyèlman, sa te fè li pi chè pou pwomotè byen imobilye Chinwa yo prete lajan nan men envestisè entènasyonal yo.
Sa ki rete pou nou wè se kijan Beijing jwenn yon balans ant kontinye politik mache byen imobilye strik li yo ak risk pou endistri byen imobilye masif peyi a pèdi aksè a envestisman etranje abòdab.
