"Mwen kwè fèmman ke avèk efò ak travay di nou tout, Evergrande ap sòti nan moman ki pi nwa li yo," se sa Xu Jiayin, prezidan jeyan byen imobilye a, te ekri nan yon lèt voye bay anplwaye li yo semèn sa a.
Pran nan BBC News Mundo
Optimis Xu ki nan lèt la byen lwen ak opinyon kreditè entènasyonal yo ak analis yo genyen konsènan kriz konpayi byen imobilye ki gen plis dèt nan mond lan ap fè fas a.
Yon jeyan ki sou wout pou l tonbe ki souke mache aksyon yo e ki soulve alam sou yon posib "efè kontajyon" kriz la sou rès ekonomi Chinwa a ak sistèm finansye entènasyonal la.
Evergrande, ki jere 1,300 devlopman byen imobilye nan 280 vil atravè peyi a, gen kreditè li yo—nit anndan Lachin ni deyò Lachin—founisè li yo, anplwaye li yo, ak plizyè milye fanmi ki te envesti ekonomi yo nan achte kay e kounye a ki pè pou yo kraze, ki sou tansyon.
Avèk yon dèt estime a anviwon 300 milya dola ameriken, ki ekivalan a 2% nan PIB peyi a, envestisè yo ap mande tèt yo si gouvènman Xi Jinping lan pral aplike yon plan sekou, kite l echwe, oswa si li pral envante yon fòmil pou kèk nan moun ki afekte yo resevwa yon pati nan lajan ki envesti nan konpayi an.
Moun ki pi dramatik yo dekri efondreman final konpayi an kòm "moman Lehman Brothers Lachin nan," an referans a chit dramatik bank ameriken an ki te deklanche kriz finansye 2008 la, byenke konsansis pami anpil ekspè se ke yon fayit "annòd" ta rive.
"Ofisyèl gouvènman Chinwa yo te okipe ap entèveni epi ap travay aktivman sou yon plan restriktirasyon ki posib," Zhiwu Chen, direktè Asia Global Institute (AGI) ak konferansye ansyen nan Inivèsite Hong Kong, te di BBC Mundo.
Figi vizib deba a se Xu Jiayin, ke yo rele tou Hui Ka Yan nan lang Kantonè.
Ki istwa prezidan Evergrande a e kisa li reprezante nan kontèks ekspansyon ekonomi Chinwa a ak boom dèt la?
Xu Jiayin, "wa dèt la"
Sa yo rele "wa dèt la," ki te vin tounen youn nan moun ki pi rich nan Lachin, anfòm parfe nan youn nan istwa triyonf pèsonèl sa yo ke gouvènman an ap pwomouvwa, trè menm jan ak istwa lòt bilyonè tankou, pa egzanp, fondatè Alibaba a, Jack Ma (ki te tonbe an disgras sibitman nan fen ane pase).
Epi lwayote Xu anvè gouvènman an te san fay. Anvan li te rive nan sitiyasyon kritik li ye kounye a, bilyonè a te konn atribiye siksè li a edikasyon ak Pati Kominis la.
"San rekòmansman egzamen nasyonal pou antre nan inivèsite a, mwen t ap toujou nan zòn andeyò yo. San yon bous detid leta 14 yuan, mwen pa t ap ka ale nan inivèsite. San refòm ak ouvèti peyi a, Evergrande pa t ap sa l ye jodi a," li te di nan yon diskou ke Agence France - Presse rapòte .
"Tout bagay konsènan Evergrande se Pati a, Leta a ak sosyete a ki dikte yo.".
Medya lokal yo dekri nonm 62 an sa a kòm yon miltimilyonè ki gen yon gou pou mak liks, yatch, rad chè , epi yon ekselan relasyon ak Pati Kominis la ki ta pèmèt li monte pandan boom byen imobilye a.
Relasyon li te genyen ak elit politik ak ekonomik la, ki te ede l bati anpi li a, kounye a ap fè l mal nan kontèks restriksyon gouvènman Chinwa a enpoze sou gwo konpayi yo ak gwo fòtin milyadè yo.
"Pandan ke Pati Kominis la kontwole tout bagay nan peyi Lachin jan Konstitisyon an egzije sa, akò komèsyal yo nan yon nivo pratik yo fèt sou baz koneksyon oswa relasyon," Zhiwu Chen eksplike.
"Menm règleman ak règ strik yo ka kontoune si ou gen bon koneksyon yo. Se poutèt sa Evergrande te kapab akimile yon dèt konsa, malgre tout règleman strik yo," chèchè a fè remake.
Soti nan povrete riral pou rive vin yon gwo zotobre nan byen imobilye
Li te fèt nan povrete riral epi li te grandi pou l vin yon magnat nan byen imobilye, fòtin Xu a te grandi pandan de dènye deseni yo osi rapidman ke ekspansyon ekonomik Lachin nan.
Papa l te soti nan yon vilaj nan pwovens Henan nan sant peyi a, li te yon travayè depo epi yon veteran nan Gè Sivil Chinwa a. Manman l te mouri lè l te gen uit mwa.
Elve pa granparan li yo, Xu te di nan yon diskou an 2017 ke pandan anfans li li te manje sitou patat ak pen.
"Nan moman sa a, pi gwo dezi mwen se te kite zòn riral yo, jwenn yon travay, epi pou m ka manje pi byen," biznismann nan te di nan okazyon sa a.
Nan jenès li, Xu te travay nan yon konpayi asye nan sid Lachin kote li te monte nan grad yo epi evantyèlman li te vin direktè jeneral izin nan.
An 1992, li te kite travay li epi li te demenaje ale Shenzhen - vilaj lapèch ki toupre Hong Kong la ki te vin tounen sa yo rele "Silisyòm Valley Chinwa a" - pou l te eseye chans li kòm yon vandè nan yon konglomera asye epi piti piti li te devlope karyè li nan yon konpayi leta.
Se te menm ane Deng Xiaoping (pwomotè refòm pro-mache yo ki te fè l jwenn tinon "Achitèk Lachin Modèn nan") te vizite Shenzhen, sa ki te ranfòse lespri antreprenarya nan sa ki t ap vin premye vil zòn ekonomik espesyal peyi a.
Se konsa, an 1996, Xu te fonde Evergrande nan Shenzhen, yon konpayi ki dedye a konstriksyon lojman an mas.
Depi lè sa a, kwasans konpayi byen imobilye li a te sanble irézistib.
Siksè a te tèlman gwo ke an 2008, konpayi an te vin piblik nan Bousye Hong Kong la epi an 2017, magnat byen imobilye a te vin nonm ki pi rich nan Lachin, dapre Forbes.
Pandan l ap mache a, Xu te elaji envestisman li yo nan yon pakèt sektè. Li te achte yon ekip foutbòl (Guangzhou Evergrande) epi li te fè envestisman nan machin elektrik, touris, dlo nan boutèy ak lòt endistri yo.
Malgre li te rasanble yon fòtin ki depase 43 milya dola ameriken, richès li kounye a se anviron 10.7 milya dola ameriken dapre estimasyon Forbes, byenke dapre Bloomberg, li pa depase 7.3 milya dola ameriken (avèk chif ki mete ajou jiska 22 septanm).
Menm jan peyi a te soti nan yon sosyete riral ak pòv pou l vin tounen ekonomi jigantèsk li ye jodi a, Xu te soti nan yon orijin enb pou l rive nan yon pozisyon siksè ki te pèmèt li rive nan tèt la, anvan fayit konpayi li an te vin piblik.
"Nouvo rich fou"
Dapre Chang Che, Editè Biznis nan SupChina, yon medya ki espesyalize nan analize evènman nan Lachin pou Lwès la, biznisman an te mennen yon vi byen ekstravagan.
Nan sesyon palmantè anyèl 2012 la nan peyi Lachin, ke yo rekonèt kòm "de sesyon yo," Che ekri, biznismann nan "te mete yon kostim nwa ak yon senti ak bouk an lò nan mak liks franse Hermès la, senti ki pi chè pou pi gwo rasanbleman kominis nan mond lan.".
Aparisyon sa a te fè l resevwa tinon "frè sentiwon".
Nan epòk sa a, Che eksplike, tycoon nan "te modèl nouvo rich fou Lachin yo," ki te konn vole nan avyon prive yo oubyen achte yatch ki vo plizyè milyon dola.
"Si ogmantasyon Xu soti nan povrete riral pou rive nan gwo zotobre byen imobilye a dwe anpil grasa Pati Kominis la, alòs tonbe li a soti nan chanjman radikal Pati a: yon repwòch pou kapitalis yo, klas rich la, ak ofisyèl Pati a ki te ede pwospere nan domèn imobilyè a," li fè remake nan analiz li a.
Epi "si kanpay anti-koripsyon an te atake règ ki pa ekri nan byen imobilye Chinwa a, kanpay 'pwosperite komen' gen pou objaktif pou transfòme sistèm finansye peyi a, ki te fasilite monte magnat byen imobilye tankou Xu," li fè remake.
Nan pwen de vi pa li, biznismann nan reprezante eksè yon sistèm ekonomik ki "te mache pou elit politik ak ekonomik yo nan tan lontan," men ki chanje anba plan Xi yo.
Dèt Evergrande yo pa t yon sekrè
Dèt jeyan an pa t yon sekrè, byenke mayitid yo te rive nan dènye mwa yo te mete aksan sou posibilite reyèl pou li tonbe.
Sa gen plizyè ane, konpayi an te konnen pou emisyon obligasyon trè pwofitab ke li te itilize pou finanse kwasans eksplozif li a.
An 2017, li te deja touche surnon "konpayi byen imobilye ki gen plis dèt nan mond lan" nan sèk envestisè yo.
Malgre gwo nivo risk la, yo pa t konsidere dèt gwo a kòm yon drapo wouj ki ta ka mete viabilité komèsyal li an danje nan moman sa a.
Sepandan, bagay yo te pran yon vire lè, nan mitan ane pase a, gouvènman Xi Jinping nan te anonse mezi pou kontwole dèt konpayi byen imobilye yo.
Evergrande te reponn li te gen pwoblèm lajan likid e, pakonsekan, li ta ka gen difikilte pou l respekte angajman li yo.
Kous frenetik pou diminye dèt la
Konsa, pwoblèm solvabilite grav konpayi byen imobilye a te vin parèt aklè piblikman, epi yon kous frenetik pou diminye dèt li te kòmanse.
Konpayi an te elabore yon plan pou diminye dèt li a mwatye an 2023. Li te mete pwopriyete an vann ak gwo rabè epi li te debarase li de pati nan biznis otomobil ak teknoloji li yo.
Plan an pa t bay rezilta yo te espere yo epi konpayi an te kontinye tonbe nan yon twou ki t ap vin pi fon chak jou.
Obligasyon li yo te pèdi valè, evalyasyon kredi yo te kontinye bese, epi aksyon yo te plonje.
Tankou yon boul nèj, move nouvèl la te afekte atant envestisè yo, evalyasyon risk la te bese pi ba chak jou, epi de pli zan pli kreditè te parèt ap mande lajan yo.
Kidonk, nan mwa Out ane sa a, konpayi an te rapòte yon gwo diminisyon nan pwofi nèt li yo epi li te avèti ke kèk nan pwojè byen imobilye li yo ta ka an danje.
Nan dènye semèn yo, konpayi an te avèti ke pa gen okenn garanti ke li pral kapab satisfè tout obligasyon finansyèl li yo nan sitiyasyon aktyèl li a.
"Yon kanpay pou diminye risk finansye"
Trey McArver, ko-fondatè kabinè analiz Trivium China ak editè China Politics Weekly, deklare ke Xu Jiayin se yon senbòl nouvo restriksyon ke gouvènman Chinwa a enpoze sou gran konpayi yo nan divès sektè ekonomik yo.
Sepandan, dapre analis la, kriz Evergrande a "pa te koze pa inisyativ 'pwosperite komen' an e, fondamantalman, li pa vrèman gen rapò ak li.".
ke konpayi byen imobilye a ka ta ka kraze "se vrèman rezilta kanpay rediksyon risk finansye ki
Li diskite ke regilatè yo ka menm fini pa "ankadre pwoblèm nan kòm youn nan pwosperite komen," men an pratik, kontèks la se pou diminye risk yo.
McArver diskite ke, nan kontèks sa a, ka gen "plis presyon pou sanksyone nenpòt tranzaksyon louche pa Xu ak lòt ekzekitif Evergrande yo.".
Pou kounye a, pandan gouvènman an ap detèmine kiyès ki pral "peye" pou depans kriz Evergrande a, li ajoute, li pi pwobab "ke se aksyonè rich yo", olye ke moun ki te achte kay yo.
