Giống như tắc kè hoa thay đổi màu sắc để hòa mình vào môi trường xung quanh, kiến trúc phải liên tục phát triển và thích ứng với những nhu cầu thay đổi. Vài thập kỷ trước, nhà ở thường chỉ gắn liền với cuộc sống riêng tư và thư giãn, trong khi không gian làm việc được thiết kế dành riêng cho công việc.
Trước đây, mỗi khu vực sử dụng được tách biệt thành một phòng riêng, tạo nên những không gian khép kín, cứng nhắc, trở thành tiêu chuẩn mà các kiến trúc sư phải tuân theo. Tất nhiên, điều này đã thay đổi khi những mô hình sinh hoạt và làm việc mới làm mờ đi những ranh giới đó để thích ứng với xu hướng đương đại.
Sự gia tăng dân số, sự tan rã của gia đình hạt nhân, ngân sách eo hẹp và tuổi thọ tăng lên đã dẫn đến không gian sống nhỏ hơn, đông đúc hơn với nhiều nhu cầu chức năng khác nhau. Và với đại dịch COVID-19 làm tăng cường làm việc từ xa và khiến nhiều người phải dành phần lớn thời gian ở trong nhà, chất lượng của những không gian này càng trở nên quan trọng hơn đối với sức khỏe thể chất và tinh thần.
Các không gian đã tự đổi mới như thế nào để thích ứng với các xu hướng xã hội hiện nay?
Tóm lại, đó là về kiến trúc có khả năng thích ứng, linh hoạt và đa năng. Thay vì thiết kế không gian cho các chức năng cụ thể, ngày càng nhiều kiến trúc sư đang tạo ra những môi trường có thể phục vụ nhiều mục đích sử dụng khác nhau.
Điều này giải thích, ví dụ, sự phổ biến của khái niệm nhà bếp không gian mở và sự trỗi dậy của thiết kế mô-đun, cả hai đều là những sáng kiến cho phép lối sống kết hợp. Để đáp ứng sự thay đổi này, các ngôi nhà hiện đại thường có phòng ngủ kiêm chức năng văn phòng tại nhà, phòng tắm kiêm khu giặt ủi, hoặc nhà bếp kiêm phòng ăn. Theo cách này, không giống như những ngôi nhà truyền thống, có bố cục cứng nhắc thường hạn chế những khả năng không gian này, các công trình kết hợp có thể tích hợp nhiều chức năng phức tạp liên quan đến công việc và giải trí.
Khi nói đến không gian văn phòng, các kiến trúc sư đã phải đối mặt với một thách thức đáng kể: tạo ra môi trường thúc đẩy năng suất và sự hợp tác, đồng thời phải phù hợp với thực tế mới. Vào đầu đại dịch, trọng tâm chủ yếu là tạo ra một môi trường an toàn với sự tiếp xúc giữa người với người hạn chế để giảm thiểu lây nhiễm. Ngày nay, xu hướng đã phát triển theo hướng xem xét lại hoàn toàn không gian làm việc, vượt ra ngoài mô hình truyền thống để tích hợp các khu vực dành cho hợp tác, giải trí và thư giãn thông qua các cấu hình linh hoạt.
“Thiết kế nội thất đang tạo điều kiện cho sự phát triển của không gian làm việc,” Virginie Lasalle, giáo sư thiết kế nội thất tại Trường Thiết kế thuộc Đại học Montreal, cho biết. “Hiện nay, với xu hướng làm việc kết hợp (hybrid), không gian làm việc cần được thiết kế để đáp ứng nhu cầu cụ thể của người sử dụng.” Xét cho cùng, khi ngày càng nhiều người làm việc tại nhà và ưa thích các công việc kết hợp, điều bắt buộc là các nhà tuyển dụng phải tạo ra điều kiện làm việc hấp dẫn bằng cách thúc đẩy sự thoải mái, linh hoạt và tương tác trong cùng một không gian.
Tính linh hoạt đồng nghĩa với tính bền vững và hạnh phúc
Để một công trình xây dựng bền vững, các kiến trúc sư và nhà thiết kế phải xem xét tác động lâu dài của nó. Trên thực tế, đây là một yếu tố quan trọng của các chương trình như LEED, một hệ thống chứng nhận công trình hướng đến môi trường, trong đó xem xét cam kết lâu dài như một tiêu chuẩn khi chứng nhận các công trình.
Tính khả dụng đóng vai trò quan trọng trong tác động lâu dài này, vì không gian đa chức năng sẽ bền vững hơn theo thời gian do có thể dễ dàng thay đổi và thích ứng với các nhu cầu mới. Hơn nữa, bằng cách tập trung nhiều chức năng liên quan đến cuộc sống hàng ngày, môi trường đa chức năng đòi hỏi ít di chuyển và đi lại hơn, điều này luôn có lợi cho việc giảm lượng khí thải carbon.
Đồng thời, một trong những lợi ích lớn nhất của kiến trúc lai và thích ứng là giảm nhu cầu xây dựng mới. Các tòa nhà không thể thích ứng với nhu cầu thay đổi có nguy cơ bị phá dỡ trong dài hạn, thường dẫn đến lượng chất thải, ô nhiễm và khí thải carbon khổng lồ. Ngược lại, các thiết kế lai có thể đáp ứng các yêu cầu khác nhau phù hợp với khái niệm tái sử dụng thích ứng, đề cập đến các không gian có thể được sử dụng lại cho mục đích khác với mục đích ban đầu.
Như kiến trúc sư Carl Elegante từng nói, "Công trình bền vững nhất là công trình đã được xây dựng." Và theo Planet Ark, một trong những tổ chức môi trường được kính trọng nhất của Úc, "Các công trình được thiết kế để tái sử dụng giúp giảm lượng khí thải tới 88%.".
Tương tự, như Mạng lưới Quan sát Châu Âu về Phát triển và Gắn kết Lãnh thổ (ESPON) đề xuất, "Tái sử dụng không gian và các tòa nhà có thể được xem là một cách hiệu quả để giảm sự bành trướng đô thị và tác động môi trường của nó, đồng thời giữ cho các khu dân cư luôn nhộn nhịp và sôi động.".
Do đó, các công trình kiến trúc lai ghép thường gắn liền với tính bền vững, điều vô cùng quan trọng trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu hiện nay. Nhưng ngoài tác động đến môi trường, kiến trúc thích ứng còn liên quan đến hạnh phúc của con người. Nhà ở và không gian làm việc đáp ứng nhiều chức năng khác nhau giúp tăng cường lối sống linh hoạt, tạo điều kiện thuận lợi cho sự tương tác giữa con người, trao quyền cho người sử dụng và khuyến khích nhiều hoạt động đa dạng.
Không gian có thể đáp ứng lối sống kết hợp như thế nào?
Môi trường kết hợp chắc chắn có thể mở đường cho một môi trường xây dựng bền vững và lành mạnh hơn. Nhưng để đạt được điều này, cần phải đáp ứng một số tiêu chí nhất định. Ví dụ, để tối đa hóa sức khỏe, việc ưu tiên ánh sáng tự nhiên là rất quan trọng; nó không chỉ góp phần tạo ra những không gian dễ chịu hơn mà còn được chứng minh là cải thiện nhịp sinh học, giấc ngủ, năng suất và sức khỏe thể chất và tinh thần tổng thể.
Ngoài cấu trúc mở và linh hoạt, các công trình đa năng cần phải tích hợp các yếu tố thiết kế cho phép dễ dàng thích ứng trong khi vẫn đảm bảo chất lượng, độ bền và an toàn.
Vì chúng ta dành 90% thời gian ở trong nhà, các kiến trúc sư có trách nhiệm tạo ra những không gian thúc đẩy sức khỏe con người và môi trường. Theo nghĩa này, không gian kết hợp (hybrid spaces) trở nên quan trọng hơn bao giờ hết và trở thành chuẩn mực mới trong một thế giới luôn thay đổi với nhiều nhu cầu và sự phức tạp khác nhau.
Nguồn: https://www.archdaily.
Ảnh bìa: https://www.flat.mx/elliving.
