Không thể giải quyết chứng trì hoãn bằng cách tự tạo thêm áp lực hay thuyết giảng về ý chí, mà cần hiểu rõ cách thức hoạt động của hành vi con người và thiết kế các hệ thống hỗ trợ, chứ không phải chống lại, sự trì hoãn
SANTO DOMINGO – Trong nhiều năm, quan điểm chủ đạo về phát triển cá nhân xoay quanh ý tưởng gần như không thể phủ nhận rằng kỷ luật là tất cả. Tuy nhiên, bằng chứng từ tâm lý học hành vi cho thấy rằng con người không thất bại vì thiếu kỷ luật, mà là vì họ cố gắng thay đổi cuộc sống của mình trong những hệ thống được thiết kế kém hiệu quả.
Sự trì hoãn thường được hiểu là biểu hiện của sự thiếu bản lĩnh, nhưng nhà tâm lý học người Canada Timothy Pychyl, giáo sư tại Đại học Carleton (Canada), đã chỉ ra rằng đó chủ yếu là vấn đề về khả năng điều tiết cảm xúc.
Nói cách khác, đó không chỉ đơn thuần là "trì hoãn mọi việc". Theo nhà nghiên cứu, mọi người không trì hoãn công việc vì họ không có khả năng, mà là để tránh những cảm xúc khó chịu mà những công việc đó gây ra, chẳng hạn như lo lắng, căng thẳng, buồn chán hoặc bất an.
Nói tóm lại, đó là một cơ chế né tránh cảm xúc. Vấn đề thực sự không phải là lười biếng, mà là sự trì hoãn.
Điều này làm thay đổi trọng tâm: đây không phải là vấn đề đạo đức, mà là vấn đề tâm lý. Và việc nghiên cứu thói quen đã có hàng thập kỷ được chứng minh bằng khoa học.
Khoa học hành vi nói gì?
Nhà tâm lý học người Mỹ BF Skinner, một trong những nhân vật trung tâm của chủ nghĩa hành vi trong thế kỷ 20, đã chứng minh rằng hành vi của con người được điều kiện hóa bởi sự củng cố: những hành động tạo ra phần thưởng có xu hướng được lặp lại.
Sau đó, nhà báo người Mỹ Charles Duhigg đã hệ thống hóa kiến thức này trong mô hình "vòng lặp thói quen": tín hiệu, thói quen và phần thưởng, giải thích tại sao nhiều hành vi trở nên tự động.
Về phần mình, nhà tâm lý học người Đức Peter Gollwitzer, giáo sư tại Đại học New York, đã chỉ ra rằng việc xác định chính xác thời điểm và địa điểm thực hiện một hành động, mà ông gọi là "ý định thực hiện", sẽ làm tăng đáng kể khả năng thực hiện hành động đó.
Những ý tưởng này đã được tác giả người Mỹ James Clear phổ biến rộng rãi, ông đề xuất một sự thay đổi quan trọng: thành công ít phụ thuộc vào động lực mà phụ thuộc nhiều hơn vào thiết kế của hệ thống.
Câu hỏi không còn là, “Làm thế nào để tôi ép buộc bản thân làm điều này?” mà là, “Làm thế nào để việc này trở nên dễ dàng?”
Kiến trúc thói quen: cách thức hoạt động
Kiến trúc thói quen liên quan đến việc thiết kế môi trường để tác động đến hành vi và dựa trên ba nguyên tắc:
1. Giảm ma sát: làm cho việc làm đúng dễ bắt đầu.
2. Tăng ma sát: làm cho việc làm sai khó khăn hơn.
3. Bắt đầu từ những việc nhỏ: giảm sự kháng cự ban đầu (chìa khóa chống lại sự trì hoãn).
Cấu trúc, gia đình và hành vi
Trong bối cảnh Mỹ Latinh, công trình nghiên cứu của diễn giả người Costa Rica, Sixto Porras, mang đến một góc nhìn bổ sung. Giám đốc khu vực của tổ chức Focus on the Family tại Mỹ Latinh đã dành hàng thập kỷ để nghiên cứu cách môi trường gia đình định hình hành vi cá nhân, và được các phương tiện truyền thông và chính phủ trong khu vực tham khảo ý kiến.
Trong các bài diễn thuyết của mình, ông nhấn mạnh rằng hành vi con người được định hình bởi các hệ thống gần gũi nhất, đặc biệt là gia đình. Và trong một trong những suy ngẫm công khai của mình, ông đã tóm tắt một ý tưởng quan trọng: “Thành công… liên quan đến cách bạn quản lý những gì mình đang có.”
Cách tiếp cận này liên quan trực tiếp đến cấu trúc của thói quen: nó không chỉ đơn thuần là về ý định, mà còn về cách thức tổ chức môi trường hàng ngày.
Cách áp dụng kiến trúc thói quen
Hiểu cách thức hoạt động của thói quen rất quan trọng, nhưng giá trị thực sự của chúng nằm ở việc áp dụng. Xây dựng thói quen không đòi hỏi những thay đổi đột phá, mà chỉ cần những điều chỉnh cụ thể trong cách tổ chức cuộc sống hàng ngày.
Bước đầu tiên là giảm quy mô của các nhiệm vụ. Khi một hoạt động gây ra sự kháng cự, tốt nhất là hãy chia nhỏ nó đến mức gần như không thể không bắt đầu. Không phải là "tập thể dục trong một giờ", mà là bắt đầu với năm phút.
Vấn đề không phải là "sắp xếp toàn bộ tài chính của bạn", mà là xem xét từng khoản chi tiêu riêng lẻ. Cách tiếp cận này giúp giảm bớt gánh nặng về mặt cảm xúc, vốn là nguyên nhân sâu xa của sự trì hoãn, như nhà tâm lý học người Canada Timothy Pychyl giải thích.
Một yếu tố quan trọng khác là xác định trước thời gian và địa điểm diễn ra hành động. Nhà tâm lý học người Đức Peter Gollwitzer đã chứng minh rằng những người xác định rõ thời gian và bối cảnh của một hành vi có nhiều khả năng thực hiện hành vi đó hơn.
Trên thực tế, điều này liên quan đến những quyết định đơn giản: chuẩn bị quần áo cho ngày hôm sau, ấn định thời gian cố định cho một hoạt động hoặc mở tài liệu làm việc trước.
Môi trường cũng đóng vai trò quan trọng. Mọi người thường có xu hướng làm những việc dễ thấy và dễ tiếp cận. Do đó, việc làm cho những việc quan trọng trở nên dễ thấy sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện chúng: đặt một cuốn sách ở vị trí dễ tiếp cận sẽ làm tăng khả năng đọc sách; việc có sẵn nước uống sẽ giúp cơ thể uống đủ nước hơn.
Tương tự, việc giảm thiểu hoặc hạn chế tiếp xúc với các yếu tố gây xao nhãng, chẳng hạn như thông báo hoặc ứng dụng không cần thiết, sẽ làm giảm tác động của chúng mà không cần đến ý chí.
Cuối cùng, điều quan trọng là phải từ bỏ quan niệm rằng động lực phải có trước hành động. Trong nhiều trường hợp, điều ngược lại xảy ra: động lực xuất hiện sau khi quá trình đã bắt đầu.
Việc thiết kế một hệ thống giúp khởi động dễ dàng hơn, ngay cả trong những lúc thiếu năng lượng, sẽ hiệu quả hơn là chờ đợi đến khi đạt được trạng thái cảm xúc phù hợp.
Về bản chất, việc áp dụng kiến trúc thói quen là một quyết định thực tế: làm cho việc đúng dễ thực hiện hơn việc sai.
Kỷ luật vẫn rất quan trọng, nhưng nó không phải là điểm khởi đầu hiệu quả nhất. Bằng chứng rất rõ ràng: con người không chỉ thay đổi cuộc sống của mình bằng ý chí mà còn thông qua cấu trúc xung quanh họ.
Khi môi trường được thiết kế tốt, chi phí khởi đầu sẽ ít hơn, chi phí quyết định sẽ ít hơn, và chi phí duy trì cũng ít hơn, và chính tại thời điểm đó, sự trì hoãn sẽ mất đi sức mạnh của nó.
Lý thuyết kiến trúc thói quen đề xuất một ý tưởng đơn giản nhưng mạnh mẽ: không phải là chờ đợi thời điểm lý tưởng hay phụ thuộc vào động lực, mà là xây dựng một hệ thống hoạt động hiệu quả, ngay cả vào những ngày bạn không có hứng thú.
Tài liệu tham khảo:
