Παρόλο που η χώρα δεν διαθέτει ενιαίο δίκαιο περί κληρονομικής διαδοχής, η μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων μετά θάνατον ρυθμίζεται από τον Αστικό Κώδικα και από φορολογικούς και διοικητικούς κανονισμούς, οι οποίοι, από κοινού, καθορίζουν δικαιώματα, υποχρεώσεις και διαδικασίες.
ΣΑΝΤΟ ΝΤΟΜΙΝΓΚΟ. – Η Δομινικανή Δημοκρατία δεν διαθέτει Νόμο περί Κληρονόμων ή Διαδοχής που να συγκεντρώνει σε ένα ενιαίο κανονιστικό σώμα όλους τους κανόνες που ισχύουν για τη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων μετά τον θάνατο ενός προσώπου.
Αντίθετα, το κληρονομικό καθεστώς στηρίζεται σε ένα διασκορπισμένο κανονιστικό σύστημα, του οποίου ο κεντρικός άξονας είναι ο Δομινικανός Αστικός Κώδικας, που χρονολογείται από το 1884, μια κληρονομιά του ναπολεόντειου μοντέλου, ο οποίος ανταποκρίνεται στη νομική λογική του 19ου αιώνα, συμπληρωμένος από τη φορολογική και τη ληξιαρχική νομοθεσία.
Από νομικής άποψης, η κληρονομιά αρχίζει αυτομάτως από τον θάνατο του κληρονομουμένου, όπως ορίζεται στο άρθρο 718 του Αστικού Κώδικα, το οποίο ορίζει ότι οι κληρονομιές αρχίζουν από τον θάνατο του προσώπου από το οποίο προέρχονται. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, τα περιουσιακά στοιχεία, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που δεν αποσβένονται με τον θάνατο καθίστανται μέρος της περιουσίας.
Όταν δεν υπάρχει έγκυρη διαθήκη ή δεν διατίθεται όλη η περιουσία, ο νόμος εφαρμόζει τους κανόνες της εξ αδιαθέτου διαδοχής και ο Αστικός Κώδικας, στα άρθρα 723 και 731, είναι αυτός που καθορίζει την έννομη τάξη των κληρονόμων, βάσει συγγένειας.
Οι απόγονοι, κυρίως τα παιδιά, είναι οι πρώτοι στη σειρά διαδοχής. Σε περίπτωση απουσίας τους, ο νόμος επικαλείται τους ανιόντες και τους πλάγιους συγγενείς και, τελικά, το Κράτος. Ο επιζών σύζυγος έχει αναγνωρισμένα δικαιώματα, αν και το μερίδιό του εξαρτάται από τη σύνθεση της οικογένειας και το υφιστάμενο περιουσιακό καθεστώς, καθιστώντας την κληρονομιά μια τεχνική διαδικασία που απαιτεί νομική ερμηνεία.
Αυτή η έννομη τάξη δεν αποτελεί εθιμική πρακτική, αλλά ρητή διάταξη του Αστικού Κώδικα, η οποία καθορίζει ποιος καλείται να κληρονομήσει και σε ποια ιεραρχία, όταν δεν υπάρχει ρητή διαθήκη του θανόντος.
Όταν υπάρχει διαθήκη, η διαδοχή διέπεται από τις επιθυμίες του αποβιώσαντος, αλλά με περιορισμούς, καθώς ο ίδιος ο Αστικός Κώδικας προστατεύει την προσωπικότητα των κληρονόμων που έχουν δικαίωμα σε ένα ελάχιστο μέρος της κληρονομιάς, ορίζοντας ότι ένα μέρος της περιουσίας δεν μπορεί να διατεθεί ελεύθερα όταν υπάρχουν απόγονοι με δικαίωμα σε ένα ελάχιστο μέρος της κληρονομιάς, ένας περιορισμός που αποτελεί μέρος του ιστορικού πυρήνα του δομινικανικού αστικού δικαίου.
Αυτό το αστικό πλαίσιο επικαλύπτεται από το καθεστώς φόρου κληρονομιάς, το οποίο διαχειρίζεται η Γενική Διεύθυνση Εσωτερικών Φόρων (DGII). Ο νόμος 2569 ορίζει τον φόρο κληρονομιάς και δωρεάς, τις προθεσμίες για την δήλωση της κληρονομιάς, τις επιτρεπόμενες εκπτώσεις και τις συνέπειες της μη συμμόρφωσης.
Αυτός ο νόμος δεν ορίζει ποιος κληρονομεί, αλλά καθορίζει τη διαδικασία μέσω φορολογικών υποχρεώσεων των οποίων η εκπλήρωση είναι απαραίτητη για την επακόλουθη νομιμοποίηση της ιδιοκτησίας ακινήτων.
Παρόλο που τα τελευταία χρόνια έχουν εγκριθεί τροποποιήσεις για την ελάφρυνση του φορολογικού βάρους σε ορισμένες περιπτώσεις, ο φόρος κληρονομιάς παραμένει κεντρικό στοιχείο της διαδικασίας.
Στην πράξη, η απουσία ενός ενιαίου νόμου αναγκάζει τους κληρονόμους, τους δικηγόρους, τους συμβολαιογράφους και τους κατασκευαστές ακινήτων να ακολουθούν διαφορετικούς κανόνες για την ολοκλήρωση μιας κληρονομιάς, από τον προσδιορισμό των κληρονόμων έως την επίσημη μεταβίβαση της ακίνητης περιουσίας.
Λόγω αυτού του νομικού κατακερματισμού, οι κληρονομιές συχνά θεωρούνται πολύπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες, ακόμη και όταν ρυθμίζονται από την ισχύουσα νομοθεσία.
Ταυτόχρονα, αποκαλύπτει επίσης ένα χαρακτηριστικό που χαρακτηρίζει ολόκληρο το σύστημα κληρονομίας των Δομινικανών και το οποίο θα εξεταστεί στο επόμενο μέρος.
